Wydarzenia ostatnich dni zmieniły oblicze sektora opieki zdrowotnej, dodając do niego nowe zagrożenie – ryzyko gwałtownej i brutalnej napaści fizycznej ze strony pacjentów, którym niesiona jest pomoc. Potrzebne są szybkie działania w celu wypracowania prawnych narzędzi ochrony medyków jako funkcjonariuszy publicznych. Jednak pilne na “tu i teraz” jest też zapewnienie im wsparcia psychologicznego w obliczu tragedii rodzących trudne emocje, których konsekwencje może wkrótce odczuć cały system. Wsparcie psychologiczne dla medyków – gdzie go szukać?
W dalszej części materiału:
- Tydzień, który zmienił oblicze zawodu medyka
- Z czym muszą teraz zmierzyć się medycy?
- Gdzie szukać pomocy?
Tydzień, który zmienił oblicze zawodu medyka
Ten tydzień pokazał, że atak nożownika na ratownika medycznego w styczniu 2025. w Siedlcach nie był sytuacją odosobnioną i wyjątkową.
🏴W poniedziałek, 28 kwietnia, w częstochowskim szpitalu zaatakowana została lekarka.
🏴Dzień później, 29 kwietnia w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie pacjent zamordował lekarza podczas dyżuru.
🏴W pierwszy dzień długiego weekendu, 1 maja w szpitalu w Pruszkowie pobita została pielęgniarka. Zaatakował ją pacjent, któremu udzielała pomocy.
Wszystkie te sytuacje rzucają się czarnym cieniem na sektor ochrony zdrowia. Wprowadzają zupełnie nowe zagrożenie, na które system nie jest przygotowany zarówno od strony prawnej, jak i organizacyjnej. Jednak też sytuacje te mocno wpływają na stan emocjonalny pracowników placówek medycznych, którzy właśnie stają w obliczu nowego ryzyka, o którym nie mieli pojęcia, wybierając zawód, a na który nie mogą dać swojego przyzwolenia.
Z czym muszą teraz zmierzyć się pracownicy ochrony zdrowia?
Medycy, a także specjaliści badający zdrowie psychiczne kadry ochrony zdrowia, wielokrotnie zwracali uwagę na obciążenie, jakim jest dla nich agresywna postawa pacjentów i ich rodzin. Choroba, ból, niepewność, lęk o zdrowie i życie w połączeniu z poczuciem bezradności często wywołują irytację, frustrację, złość, której odbiorcami są ci na pierwszej linii ognia – lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni. Niechęć pacjentów w obliczu ogromnego zaangażowania w diagnostykę i terapię niejednokrotnie rodzi w medykach znużenie i rozczarowanie zawodem. Jest jednym z głównych źródeł wypalenia zawodowego.
Teraz doszło nowe uczucie – strach. Wydarzenia ostatniego tygodnia u wielu z nich wywołały lęk o życie, a także świadomość bezbronności wobec zachowań tych, których leczą. To może rodzić w nich wątpliwość co do sensu dalszego zaangażowania w ratowanie zdrowia pacjentów.
Niektórym może brakować zasobów, aby z tymi uczuciami sobie poradzić
Jakie mogą być tego konsekwencje?
Kryzys psychiczny
Jest on silną reakcją na stres i nagłe, trudne wydarzenia o charakterze traumatycznym, które wymuszają zmianę opinii, światopoglądu lub też stawiają przed koniecznością reorganizacji życia. Kryzys psychiczny jest dość powszechny i z dużym prawdopodobieństwem dotyka on teraz wielu medyków, którzy w obliczu tragicznych wydarzeń, stają przed koniecznością zmierzenia się ze strachem, ale też decyzją, czy chcą dalej pracować w zawodzie. Niektórzy posiadają zasoby – odporność psychiczną, rozbudowane umiejętności radzenia sobie ze stresem – które pozwolą im przez ten czas przejść.
Jednak nie wszyscy. Jeśli uczucia te utrzymywać się będą dłużej, a medyk nie otrzyma odpowiedniego wsparcia, kryzys może przerodzić się w zaburzenie, takie jak PTSD, fobia, lęki lub depresja.
Wypalenie zawodowe
Według światowych danych wypalenie zawodowe dotyka ok. 20% pracujących [1]. Tymczasem niektóre światowe opracowania mówią, że zmaga się z nim nawet 80% przedstawicieli kadry opieki zdrowotnej [2]. Tymczasem badania Fundacji Nie Widać Po Mnie z 2022 roku pokazały, że objawy wypalenia zawodowego miało wtedy 50% ankietowanych medyków. W styczniu 2024 r. opublikowaliśmy wyniki kolejnej ankiety, z której wynikało, że ponad 70% badanych czuło się bardziej drażliwych niż kiedyś, co jest jednym z trzech elementów wypalenia zawodowego.
Śmierć lekarza w Krakowie, atak na lekarkę, pobicie pielęgniarki mogą znacząco zwiększyć te statystyki. Lęk o własne życie jest jednym z silniejszych uczuć. Jeśli towarzyszyć będzie medykom dłużej, może doprowadzić ich do emocjonalnego wyczerpania. To już kolejny element wypalenia zawodowego.
Zespół stresu pourazowego (PTSD)
Jak wskazują liczne badania, zespół stresu pourazowego jest częstym zjawiskiem w sektorze ochrony zdrowia i jest też dla niego ogromnym wyzwaniem. [3]
Jedną z najczęściej wymienianych przyczyn PTSD jest bycie ofiarą lub świadkiem brutalnej napaści na współpracownika [4]. Z pewnością bardziej teraz narażeni są na niego koledzy zaatakowanych osób, czyli pracownicy szpitali w Krakowie, Częstochowie i Pruszkowie.
Jednak nie tylko oni. Agresja pacjentów to chleb powszedni medyków. Obecnie w sieci znaleźć można informacje, jak wielu z nich otrzymuje maile z pogróżkami. W obliczu tragicznych wydarzeń, takie “codzienne” i, jak się kiedyś wydawało niegroźne fizycznie zdarzenia, nabierają nowego znaczenia, głębszego wymiaru i rodzą prawdziwy strach.
Tymczasem PTSD to poważne zaburzenie, które znacząco wpływa na funkcjonowanie jednostki, dając objawy zarówno na polu somatycznym, jak i psychicznym. Zwiększa też ryzyko samobójstwa, które i tak wśród pracowników medycznych jest wyższe niż w ogóle populacji.
Gdzie szukać pomocy?
Medycy nie mają obecnie dostępu do systemowego wsparcia psychologicznego. Liczymy, że tragiczne wydarzenia ostatniego tygodnia staną się podwalinami do wprowadzenia narzędzi pomocy równolegle z usankcjonowaniem ochrony prawnej przed kolejnymi atakami.
Jednak pomoc jest potrzebna wielu – tu i teraz. Jakie więc medycy mają możliwości?
- Centra Zdrowia Psychicznego – do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego (PZK) w centrum można zgłosić się bez potrzeby wcześniejszego umawiania wizyty lub posiadania skierowania. Główne zadania PZK to udzielanie informacji o zasadach działania CZP, przeprowadzenie wstępnej oceny potrzeb zdrowotnych oraz uzgodnienie wstępnego planu pomocy. W przypadkach pilnych pomoc musi być udzielona w ciągu 72 godzin od zgłoszenia. O funkcjonowaniu CZP i całego systemu opieki psychiatrycznej piszemy w poradniku „Niezbędne informacje dla dorosłych w kryzysie — Gdzie i jak szukać pomocy” szukać pomocy” – do pobrania również na końcu artykułu.
- Telefony alarmowe dla osób dorosłych w kryzysie, m.in.
☎️ 800 70 2222 – Całodobowa linia wsparcia dla osób w kryzysie
☎️ 22 398 77 99 – Telefon zaufania dla osób dorosłych Fundacji Nie Widać Po Mnie
Program “W(y)SPA – wsparcie psychologiczne medyka
Jest to autorski program Fundacji Nie Widać po mnie, funkcjonujący od 2022 r. W jego ramach stworzona została dedykowana platforma. Za jej pośrednictwem medycy i medyczki mają dostęp do specjalistów zdrowia psychicznego, a konsultacje mają charakter online, co eliminuje bariery dostępności do profesjonalnej pomocy zwłaszcza dla osób z małych miejscowości. Spotkania online pozwalają też zachować pełna anonimowość, co nadal – ze względu na znaczną stereotypizację kryzysów i zaburzeń psychicznych – ma istotne znaczenie dla wielu przedstawicieli kadry sektora opieki zdrowotnej.
W ramach programu każdy medyk ma zapewnione 2 konsultacje bezpłatnie, a kolejne po preferencyjnych stawkach. Jednak to, co jest najistotniejsze, to fakt, że odbywają się one szybko, poza kolejnością, bez konieczności nawet kilkutygodniowego czasu oczekiwania. To istotne przy kryzysach psychicznych czy traumatycznych zdarzeniach, które są częste w sektorze opieki zdrowotnej. Błyskawiczna interwencja pozwala zahamować rozwój objawów kryzysów i zaburzeń, a wdrożone leczenie niesie ze sobą większy potencjał do osiągnięcia pożądanych efektów oraz minimalizacji niepożądanych skutków.
W ramach programu WySPA stworzona platforma daje także możliwość tworzenia grup dyskusyjnych i łączenia osób z podobnymi doświadczeniami, co również może mieć wagę terapeutyczną, stanowiąc formę grup wsparcia.
Źródła:
[1] De Hert S. Burnout in Healthcare Workers: Prevalence, Impact and Preventative Strategies. Local Reg Anesth. 2020 Oct 28;13:171-183. doi: 10.2147/LRA.S240564. PMID: 33149664; PMCID: PMC7604257.
[2] Rotenstein LS, Torre M, Ramos MA, Rosales RC, Guille C, Sen S, Mata DA. Prevalence of Burnout Among Physicians: A Systematic Review. JAMA. 2018 Sep 18;320(11):1131-1150. doi: 10.1001/jama.2018.12777. PMID: 30326495; PMCID: PMC6233645.
[3] D’Ettorre G, Pellicani V, Ceccarelli G. Objawy zespołu stresu pourazowego u pracowników służby zdrowia: dziesięcioletni przegląd systematyczny. Acta Biomed. 2020 30 listopada; 91(12-S):e2020009. doi: 10.23750/abm.v91i12-S.9459. PMID: 33263341; PMCID: PMC8023102.
[4] Ferri P, Silvestri M, Artoni C, Di Lorenzo R. Przemoc w miejscu pracy w różnych sytuacjach i wśród różnych pracowników służby zdrowia we włoskim szpitalu ogólnym: badanie przekrojowe. Res Behav Manag. 2016 Wrzesień 23;9:263-275. doi: 10.2147/PRBM. S114870. PMID: 27729818; PMCID: PMC5042196.
