Higiena cyfrowa to temat, pojawił się wraz z licznymi badaniami na temat wpływu otoczenia sieciowego na zdrowie fizyczne i psychiczne. Stoi w kontrze z wysoką akceptowalnością narzędzi typu smartfon i tablet. Pokazuje bowiem, że chociaż cyfryzacja ma swoje korzyści, ma też swoją ciemną, niewygodną dla nas stronę. Wprowadzenie reguł i ich przestrzeganie nie tylko przez dzieci, ale także przez samych dorosłych z ich otoczenia ma kolosalne znaczenie dla utrzymania zdrowych relacji oraz dobrostanu rozumianego w kontekście samopoczucia tak fizycznego, jak i psychicznego. 15 lipca to Międzynarodowy Dzień Bez Telefonu. To idealny moment, by zrozumieć wpływ smartfonów na nasze zdrowie i poznać 9 zasad higieny cyfrowej.
W dalszej części artykułu:
- Dzieci w internecie: Ile młodzi korzystają z internetu?
- Konsekwencje: Jak nadmierne korzystanie z narzędzi cyfrowych wpływa na zdrowie?
- Higiena cyfrowa: Co kryje się pod tym pojęciem?
- 9 zasad higieny cyfrowej.
Dzieci w internecie: Ile młodzi ludzie korzystają z internetu i urządzeń cyfrowych?
Według Badania Założycielskiego Krajowego Instytutu Mediów [1] smartfon jest najpowszechniejszym urządzeniem cyfrowym. Znajduje się w 97,5% gospodarstwach domowych, stanowiąc główne narzędzie do odbioru usług medialnych.
W grupie wiekowej 13-15 lat posiada go ponad 96,6% osób, a wśród nastolatków i młodych dorosłych w wieku 16-29 lat współczynnik ten wynosi 96,46%. [2]
Pierwotna funkcja telefonu, jaką są połączenia głosowe, została ograniczona właściwie do minimum. Smartfon nie służy już do dzwonienia, ale raczej do przeglądania mediów społecznościowych, kanałów streamingowych, do buszowania w sieci z oglądaniem filmów i programów włącznie.
Ile młodzi ludzie korzystają z internetu i telefonu?
Osoby w grupach wiekowych 7-12 oraz 13-18 lat należą do tzw. heavy userów, czyli użytkowników, którzy korzystają z internetu więcej niż ogół populacji, a jest to według raportu „Internet dzieci” blisko 4 godziny i 30 minut dziennie [3]
Aż 10% ankietowanych nastolatków w wieku 15-20 lat podczas badania przeprowadzonego przez SW Research przyznało, że nie wytrzymałoby bez telefonu nawet godziny, a ok. 30% stwierdziło, że dałoby radę nie zerkać na ekran przez pół dnia. Wyniki badania przedstawione zostały w raporcie: „Młodzi vs Mobile. Wpatrzeni w ekran, czyli o młodych Polakach i technologii mobilnej”. [4]
Konsekwencje: Jak nadmierne korzystanie z narzędzi cyfrowych wpływa na zdrowie?
Smartfon sam w sobie nie jest zły. To niezwykle przydatne narzędzie komunikacyjne, które w sposób niewiarygodny zwiększa możliwości kontaktów z innymi. Podłączony do internetu może być swoistym oknem na świat, dając szansę poszerzania wiedzy, rozwoju umiejętności i kompetencji. Pod warunkiem jednak, że będzie wykorzystywane z umiarem i rozsądkiem.
Nadmierne, a wręcz nałogowe używanie telefonu niesie ze sobą szereg negatywnych konsekwencji.
Wpływ telefonu na zdrowie fizyczne
➡️ Smartfon wymusza nieprawidłową postawę ciała, na czym cierpi głównie odcinek szyjny kręgosłupa. Ekran i przyciski znajdują się na tej samej płaszczyźnie, a urządzenie najczęściej trzymamy w okolicach klatki piersiowej lub brzucha. W ten sposób głowa „wisi” i w znaczącym stopniu obciąża i nadwyręża kręgi szyjne. To w przypadku dzieci i nastolatków, u których szkielet jest w fazie wzrostu, może powodować nie tylko ból, ale także poważne skrzywienia, czasem nieodwracalne.
➡️ Zbyt długie wpatrywanie się w niewielki ekran nie pozostaje bez wpływu również na wzrok. Mocne skupienie na niewielkiej płaszczyźnie męczy mięśnie gałek ocznych odpowiedzialnych za akomodację, czyli dostosowanie wzroku do widzenia przedmiotów w różnej odległości. Co więcej, niebieskie światło emitowane przez ekrany smartfonów, przyczyniać się może do powstania stanów zapalnych rogówki, a także zwiększa ryzyko powstania jaskry w wieku dorosłym. Może być też przyczyną zwyrodnienia plamki żółtej, prowadzącego do nieodwracalnej utraty wzroku. Ryzyko tych wszystkich konsekwencji można zminimalizować poprzez odpowiednie korzystanie ze smartfona — w tym ograniczenie czasu użytkowania i pilnowanie właściwej postawy.
➡️ Wśród konsekwencji długiego korzystania ze smartfona wymienia się też Zespół Quervaina, znany powszechnie jako „syndrom smartfonowego kciuka”. Jest to stan zapalny w okolicy palca, który powoduje ból oraz ogranicza jego ruchomość. Leczenie w początkowym stadium obejmuje przyjmowanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych oraz fizjoterapię, w głębszych może wymagać ortezy, a nawet leczenia chirurgicznego.
➡️ Wspomniane już niebieskie światło ma negatywny wpływ nie tylko na wzrok. Hamuje również wydzielanie melatoniny odpowiedzialnej za uczucie senności. Korzystanie wieczorem, w łóżku prowadzi do zaburzeń snu, trudności z zaśnięciem, bezsenności, częstego wybudzania się w nocy i też obniża głębokość snu, a tym samym wpływa negatywnie na jego funkcje regeneracyjne. To powoduje spadek koncentracji w ciągu dnia, trudności w zapamiętywaniu, a także zwiększa irytację, frustrację i może prowadzić do niekontrolowanych zachowań agresywnych.
Telefon a zdrowie psychiczne
Nadmierne korzystanie z urządzenia zwiększa ryzyko fonoholizmu, czyli uzależnienia od telefonu, a wysoki współczynnik FOMO jest charakterystyczny dla polskich nastolatków. Nałóg z kolei może prowadzić do obniżenia relacji zarówno z najbliższymi, jak i z rówieśnikami, zwiększenia izolacji społecznej oraz poczucia samotności, a to już krótka droga do zaburzeń typu depresja.
Higiena cyfrowa: Co kryje się pod tym pojęciem?
Higiena cyfrowa jest to — krótko mówić — zbiór prostych zasad korzystania ze smartfonów, nowych technologii i Internetu, który pozwala nam zachować zdrowy balans pomiędzy życiem online a offline. Minimalizuje ryzyko wystąpienia negatywnych konsekwencji. Uwzględnia jednak pozytywne strony Internetu i osiągnięć technologii, wiedząc, że są one już nieodzowną częścią naszego życia.
9 zasad higieny cyfrowej: jak korzystać z nowych technologii w świecie opanowanym przez cyfryzację?
Ogromną zaletą higieny cyfrowej jest fakt, że każdy może ją wdrożyć. Problem jednak pojawia się w momencie, gdy korzystanie z telefonu stało się nałogiem. Wówczas wiele wysiłku będzie kosztować adaptacja nowych reguł. Dotyczy to w szczególności nastolatków, którzy nie wyobrażają sobie teraz życia bez tego typu narzędzi.
Higiena cyfrowa: Zasady nie tylko dla młodszych
Aby implementacja nowych zasad w domu mogła zakończyć się sukcesem, powinny do nich stosować się nie tylko dzieci, ale też dorośli. Nie może więc zdarzyć się sytuacja, że przy wieczornym, wspólnym oglądaniu filmów, rodzic sięga po telefon, bo dostał maila od szefa. Dzieci nie słuchają dorosłych. Dzieci ich obserwują i warto o tym pamiętać.
Higiena cyfrowa: 9 zasad
- Odinstaluj wszystkie zbędne aplikacje — są one kuszące, jednak zabierają czas. Wystarczy, że zostawisz te niezbędne i takie, które wspierają Twój zdrowy styl życia, np. mierzące tętno, poziom cukru czy aktywność fizyczną.
- Wyłącz wszelkie powiadomienia dźwiękowe i wibracyjne — sygnał jest dla naszego mózgu niczym alarm.
- Zostaw telefon w innym pomieszczeniu — jego widok nie będzie zachęcał do zerknięcia, gdy zapali się ekran. Zazwyczaj przelotne spojrzenie finalnie kończy się godzinnym przeglądaniem.
- Świadomie dobierz grupy, w których jesteś — nie musisz uczestniczyć we wszystkich dyskusjach. Pozostaw tylko te, które odpowiadają Twoim zainteresowaniom.
- Monitoruj aktywność cyfrową — jedne z przydatnych aplikacji mobilnych to te, które pokazują, ile czasu poświęcasz na telefon. Uwaga — na początku możesz się niemile zaskoczyć. To dobrze, bo wtedy zrozumiesz, jak wiele godzin pochłania cyfrowy świat.
- Wprowadź limit czasu na korzystanie z telefonu — kontrolę rodzicielską możesz zastosować zarówno dla dzieci i nastolatków, jak i dla siebie. Będzie to skuteczną blokadą zwłaszcza na początku, gdy trudno jest trzymać się nowych reguł.
- Wprowadź momenty bez telefonu — określ, które sytuacje w życiu rodziny wymagają absolutnej rezygnacji z urządzenia. Najlepiej, jeśli są to wspólne posiłki, oglądanie telewizji, rodzinny wieczór gier, uroczystości, a także wspólne wypady. Unikaj telefonu przynajmniej na godzinę przed snem dla zapewnienia sobie jego lepszej jakości.
- Znajdź hobby poza siecią i zachęcaj do nich dzieci — świetna jest aktywność fizyczna, gry w szachy, układanie puzzli — wszystko, co pozwoli na atrakcyjne spędzanie czasu w realu, a nie w Internecie.
- Rób rodzinny detoks od telefonu — raz na jakiś czas w weekend po prostu wyciszcie telefony. Świetną alternatywą będzie całodniowa wycieczka rowerowa z rodziną, wypad w góry na weekend, spotkanie ze znajomymi w realu, co pozwoli na zachowanie zdrowej równowagi, a także uświadomi, że bez narzędzia w ręku da się ciekawie spędzić czas.
“Nie!Zależni” – Co znajdziesz w programie psychoedukacyjnym Fundacji Nie Widać Po Mnie?
Fundacja Nie Widac Po Mnie prowadzi program Nie!Zależni – Psychoedukacja dzieci i ich rodziców w kierunku przeciwdziałania uzależnieniom, w którym zwracamy uwagę na zjawisko uzależnień dzieci i młodzieży zarówno od substancji psychoaktywnych, jak i od czynności, takich właśnie jak nadmierne korzystanie z internetu, telefonów czy gier online.
Działania kierujemy do rodziców i opiekunów, w tym nauczycieli, ale też do dzieci i nastolatków, aby zwiększyć świadomość na temat źródeł uzależnień, ich objawów, a także sposobów na zminimalizowanie ryzyka ich wystąpienia.
W ramach projektu przygotowujemy:
➡️ ebooki
➡️ podcasty dla dorosłych i nastolatków
➡️ prowadzimy warsztaty stacjonarne i online
➡️ opracowujemy materiały edukacyjne, takie jak ten dotyczący higieny cyfrowej.
Wszystkie materiały dostępne są na naszej stronie internetowej, a podcastów wysłuchasz również na kanale Fundacji Nie Widać Po Mnie na platformie Spotify.
Zadanie dofinansowane ze środków z budżetu Województwa Mazowieckiego.
