Przemoc rówieśnicza w sieci rośnie w siłę. Coraz więcej młodych ludzi jest świadkiem lub sama doświadcza agresji, negatywnych treści czy prześladowania w Internecie przez kolegów. Niejednokrotnie oprawców trudno jest zidentyfikować, co jeszcze potęguje poczucie zagrożenia i osaczenia. Cyberbullying wśród dzieci i młodzieży ma olbrzymie konsekwencje dla ich zdrowia psychicznego, a czasem też jest bezpośrednią przyczyną zdarzeń samobójczych wśród tej grupy wiekowej. O przemocy w sieci mówi się coraz więcej. Dzisiaj, 6 listopada, w Międzynarodowym Dniu Przeciwdziałania Przemocy i Nękaniu w Szkole w tym Cybernękaniu, przyglądamy się zjawisku i temu, co można zrobić, by je zahamować.
W dalszej części materiału:
- Czym jest cyberbullying?
- Skala zjawiska: ilu nastolatków jest ofiarami przemocy w sieci?
- Konsekwencje: Jak cyberbullying wpływa wśród dzieci i nastolatków wpływa na ich zdrowie?
- Ochrona prawna i psychologiczna: Gdzie szukać pomocy?
- Profilaktyka: jak zahamować niebezpieczny trend w sieci?
Czym jest cyberbullying?
Cyberbullying jako zjawisko przestępcze i społeczne badane jest stosunkowo od niedawna. Zwrócono na niego uwagę na początku naszego millenium, gdy internet, sieć i media społecznościowe zaczęły odgrywać coraz większą rolę zarówno wśród młodych, jak i dorosłych osób. Wraz z rozwojem internetu, a także „pomysłowości” samych użytkowników pojęcie przemocy w sieci ulega stałym modyfikacjom, a przede wszystkim rozszerzeniu o nowe formy.
Jedną z definicji bullyingu w sieci zaproponował polski specjalista — Jacek Pyżalski, pisząc, że cyberprzemoc to:
“intencjonalne akty (nastawione na zadanie bólu, krzywdy czy zniszczenie jakiś dóbr), które realizowane są za pomocą nowych mediów”. [1]
Natomiast według definicji UNICEF cyberbullying jest to nękanie z wykorzystaniem nowych technologii, którego celem jest przestraszenie, rozzłoszczenie lub zawstydzenie osób, które są odbiorcami tego typu działań. [2]
Akty przemocy mogą przybierać różne formy. Należą do nich, m.in:
➡️ wysyłanie krzywdzących, przemocowych (zastraszających) treści za pomocą komunikatorów społecznościowych, wiadomości SMS lub wiadomości głosowych
➡️ rozpowszechnianie krzywdzących i/lub nieprawdziwych informacji lub kompromitujących zdjęć w mediach społecznościowych
➡️ podszywanie się pod kogoś celem wysyłania do innych osób złośliwych, agresywnych wiadomości
➡️ kradzież danych osobowych w sieci i przejmowanie osobistych kont na mediach społecznościowych
➡️ seksting (sexting), czyli wysyłanie nagich zdjęć lub filmów o charakterze pornograficznym bez zgody odbiorcy
Skala zjawiska: ilu nastolatków jest ofiarami przemocy w sieci?
Dane są rozbieżne. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia średnio 1 na 6 nastolatków (15%) przyznaje, że było lub jest ofiarami przemocy internetowej, natomiast świadkami takich aktów było lub jest kolejnych 12. Natomiast według najnowszego raportu UNESCO nękania w sieci doświadcza aż 58% młodych dziewcząt i chłopców. [3]
Jak jest w naszym kraju?
Cyberbullying wśród dzieci i nastolatków w Polsce: skala zjawiska
Zgodnie z najnowszym raportem NASK „Nastolatki” [3], opublikowanym we wrześniu 2025 r. aż 28% nastolatków było ofiarami cyberprzemocy:
🔥29% z nich było nakłanianych do wykonania niebezpiecznych wyzwań
🔥19% było w sieci ośmieszanych
🔥18% doznało poniżenia
🔥13% było zastraszanych
🔥 13% szantażowanych.
Duży odsetek nieletnich internautów (aż 28%) przyznaje się, że otrzymała przynajmniej raz w życiu nagie lub półnagie zdjęcia, a 5% sama takie wysłała.
Raport NASK dostarcza jeszcze innych niepokojących danych:
🔥 aż 17% nieletnich ankietowanych nie umiało stwierdzić, czy było ofiarą przemocy internetowej lub czy było jej świadkiem – oznacza to, że nadal wśród młodych istnieje dość duża nieświadomość w tym zakresie lub też działania mogą być na tyle subtelne i dopracowane, że rozmywają właściwy, agresywny wydźwięk finalnego celu;
🔥47% badanych – świadków i ofiar cyberprzemocy – nie zrobiło nic, aby przeciwdziałać kolejnym aktom; może być to spowodowane rozmyciem odpowiedzialności w sieci, a także brakiem dostatecznej wiedzy, gdzie taką pomoc można uzyskać
Konsekwencje: Jak cyberbullying wśród dzieci i nastolatków wpływa na ich zdrowie psychiczne?
Cyberbullying wśród dzieci i nastolatków to agresja o specyficznym charakterze. Dostępność do sieci właściwie przez 24/7/365 sprawia, że przed takimi działaniami nie ma ucieczki. Ofiary nie mogą schować się przed nią do domu, na zajęciach dodatkowych czy na spacerze. Ich prześladowcy towarzyszą im wszędzie.
Co więcej, często ataki są anonimowe, o co w sieci nietrudno. To z kolei wtrąca ofiary w świat ciągłych podejrzeń, potęgując strach, niepewność i burząc zaufanie do wszystkich wokoło.
Charakter mediów społecznościowych sprawia, że negatywne, agresywne lub wstydliwe treści rozpowszechniane są błyskawicznie i trudno też je usunąć z sieci. To wywołuje w ofiarach jeszcze większe wrażenie przytłoczenia, braku kontroli i niszczy nadzieję na zahamowanie procederu.
Wszystko to rodzi szereg konsekwencji zwłaszcza w sferze emocjonalnej i psychicznej.
➡️ Cyberprzemoc niszczy poczucie własnej wartości, wprowadzając wstyd, poczucie winy i wrażenie bycia gorszym od innych.
➡️ Prowadzi do izolacji społecznej i samotności, niszcząc też kompetencje społeczne ofiary.
➡️ Cyberbullying zwiększa ryzyko depresji i zdarzeń suicydalnych.
➡️ Ofiary przemocy mogą też unikać środowiska szkolnego, czego efektem jest obniżenie efektów w nauce.
➡️ Konsekwencją cyberprzemocy jest też obniżenie koncentracji, motywacji, chęci do działania.
➡️ U ofiar mogą pojawiać się dolegliwości somatyczne, takie jak problemy bólowe, oddechowe, trawienne, nudności, wymioty, a także bezsenność, która wpływa na funkcjonowanie dziecka lub nastolatka w ciągu dnia.
Ochrona prawna i psychologiczna: Gdzie szukać pomocy w przypadku cyberprzemocy w świecie dzieci i młodzieży?
Według wspomnianego raportu NASK blisko połowa dzieci nie reaguje na doświadczanie lub bycie świadkiem działań o charakterze cyberbullyingu. Jedynie 15% szukało pomocy u osoby dorosłej – głównie rodziców i opiekunów prawnych, a tylko 3% powiadomiło organy ścigania.
Wsparcie przez osoby dorosłe w sytuacji cyberbullyingu wśród dzieci i nastolatków jest elementem kluczowym. Zastraszona i poniżona ofiara boi się przeciwstawić swoim oprawcom, często ma poczucie winy, niskie poczucie sprawczości i kontroli, a będąc poniżej 17 roku życia potrzebuje opiekuna prawnego do reprezentacji przed organami ścigania i przed sądem. Dlatego tak ważne jest budowanie relacji w rodzinie opartych na szacunku i wzajemnym zaufaniu. Tylko to w chwilach zagrożenia sprawi, że dzieci będą szukać wsparcia w domu.
To jednak tylko pierwszy krok. Warto pamiętać, że cyberbullying wśród dzieci i nastolatków jest ścigany na podstawie przepisów Kodeksu Karnego lub Kodeksu Cywilnego. Pierwszy z wymienionych aktów przewiduje kary, m.in. za:
➡️ groźby (art. 190 KK)
➡️ nękanie (art 190a KK)
➡️ znęcanie się (art. 207 KK)
➡️ zniesławienie (art. 212 KK)
➡️ zniewagę (art. 216 KK)
➡️ włamanie informatyczne i kradzież danych (art. 267 KK)
Wizerunek natomiast jest chroniony Kodeksem Cywilnym. Jeżeli więc doszło do publikacji lub rozpowszechniania zdjęć osoby bez jej zgody, możliwe jest wykorzystanie jego przepisów jako drogi roszczeń odszkodowawczych.
Zarówno w postępowaniu karnym, jak i cywilnym ważny jest materiał dowodowy. Należy więc robić screeny rozmów w mediach społecznościowych, upowszechnionych zdjęć, próśb o zaprzestanie działań o charakterze cyberprzemocowym, zrzuty z ekranu telefonu itp.
Elementem wsparcia ofiar cyberbullyingu wśród dzieci i nastolatków jest pomoc pedagoga szkolnego, psychologa lub psychoterapeuty. Pamiętajmy bowiem, że akty agresji wywierają silne piętno na osobach, które musiały się z nimi zmagać. Wymagają często gruntownego przepracowania, a emocje zaopiekowania, żeby dziecko lub nastolatek mógł zrozumieć, że wina nie leży po jego stronie i odzyskać poczucie własnej wartości, wyzbywając się jednocześnie strachu.
Profilaktyka: jak zahamować niebezpieczny trend cyberbullyingu wśród dzieci i nastolatków?
Podstawą profilaktyki cyberbullyingu wśród dzieci i nastolatków powinny być szeroko rozumiane działania edukacyjne i psychoedukacyjne. Z jednej strony ich zadaniem jest zwiększanie świadomości młodych ludzi na temat rodzajów cyberprzestępczości, konsekwencji zarówno dla ofiary, jak i dla oprawcy oraz kształcenie w zakresie dostępnych form pomocy. Z drugiej natomiast muszą one być ukierunkowane na wzmacnianie kompetencji społecznych dzieci i nastolatków, asertywnej postawy, umiejętności rozumienia uczuć i emocji oraz radzenia sobie w sytuacjach trudnych i stresujących.
Edukacja w zakresie cyberprzemocy powinna obejmować nie tylko uczniów, ale także ich rodziców i opiekunów prawnych. Często nie zdają sobie oni sprawy ze skali zjawiska, a także nie wiedzą, gdzie szukać pomocy i jakie mogą podjąć kroki, jeśli ofiarą jest ich dziecko.
Zadania te mogą być realizowane poprzez wykłady i warsztaty organizowane podczas zajęć wychowawczych lub poza lekcjami. Należy zadbać o to, aby prowadzącymi były osoby z dużym doświadczeniem czy to w zakresie prawa czy psychologii – w zależności od tematyki. To pozwoli na dostarczanie jak najaktualniejszych danych i wiedzy opartej na sprawdzonych metodach i działaniach. Dlatego tak wiele mówi się o współpracy szkół i NGO, które mają zasoby kadrowe dla podejmowania się tego typu działań.
Internet to źródło wiedzy, ale może być też groźną bronią – zwłaszcza w rękach nastolatków. To dorośli muszą dołożyć wszelkich starań, aby młodzi ludzie dokonywali właściwego wyboru.
Źródła:
- Pyżalski J. (red.), Cyberbullying. Zjawisko, konteksty, przeciwdziałanie, Wydawnictwo Naukowe WSP, Łódź 2012., str. 18
- Cyberprzemoc: co to jest i jak ją powstrzymać | UNICEF Europa i Azja Środkowa
- Ładna A. (red.), NASTOLATKI. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców – raport badawczy, NASK – Państwowy Instytut Badawczy 2025, Warszawa 2025
Pozostała Bibliografia
- Piechna, J. (2019). Szkodliwe treści w internecie – nie akceptuje, reaguję! Poradnik dla rodziców, NASK – Państwowy Instytut Badawczy. https://cyberprofilaktyka.pl/publikacje/Szkodliwe%20tre%C5%9Bci%20w%20internecie_www.pdf
- Wojtasik, Ł. (2014). Seksting wśród dzieci i młodzieży. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 13(2), https://dzieckokrzywdzone.fdds.pl/index.php/DK/article/view/24
- Międzynarodowy Dzień Walki z Przemocą i Nękaniem w Szkole, w tym
- Pyżalski J. Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży, Kraków 2012
