Projekt pn. „Pomorskie Kompetencje Jutra” realizowany przez Województwo Pomorskie w ramach naboru „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych”
Zdrowie psychiczne nastolatków i młodych dorosłych wymaga natychmiastowej reakcji. Kryzysy i zaburzenia stały się niemal epidemią, a kolejne badania dostarczają coraz więcej i coraz bardziej niepokojących statystyk. Wsparcie systemowe jest konieczne, jednak ważną funkcję pełnią w nim też dorośli tworzący otoczenie dzieci, nastolatków i młodych dorosłych. To oni, przebywając z nimi na co dzień, są w stanie wychwycić pierwsze niepokojące objawy i też odpowiednio na nie zareagować. Jednak mogą to zrobić jedynie, jeśli będą wyposażeni w wiedzę, kompetencje i odpowiednie narzędzia. Aby ich dostarczyć Fundacja Nie Widać Po Mnie rozpoczyna realizację programu “Mocne wsparcie” skierowanego do dorosłych w województwa pomorskiego.
Zdrowie psychiczne dzieci i nastolatków pod lupą
Kryzysy i zaburzenia psychiczne młodych ludzi bolą szczególnie. Dorastanie, czas nastoletniego wkraczania w dorosłość powinien być przedłużeniem okresu dziecięcego, wzmocnionego przez ciekawość i poszukiwanie własnej tożsamości – kreatywne, chociaż czasem buntownicze.
Tymczasem coraz więcej nastolatków mierzy się z trudnościami i wyzwaniami na polu psychicznym i emocjonalnym. Czują się samotni, opuszczeni i odizolowani. Jednak przede wszystkim mają wrażenie bezradności, nie wiedząc, gdzie i jak szukać pomocy.
Z czym dzisiaj najczęściej mierzą się młodzi ludzie?
➡️ Zaburzenia lękowe
Źródła podają, że na różne formy lęku cierpieć może od 8% [1] do nawet 20% [2] dzieci i nastolatków. Często są to fobie społeczne, czyli strach (czasem wręcz paniczny) przed sytuacjami towarzyskimi, lęk uogólniony, zespół lęku napadowego i fobie specyficzne. Zgodnie z danymi z telefonu alarmowego Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę dyżurujący codziennie przeprowadzają rozmowy z blisko 30-toma nieletnimi zmagającymi się z zaburzeniami lękowymi. [3]. Często w znacznym stopniu utrudniają one funkcjonowanie młodego człowieka, uniemożliwiają mu nawiązywanie nowych relacji społecznych, wchodzenie w interakcje z rówieśnikami, prowadząc do izolacji i osamotnienia.
➡️ Uzależnienia, w tym uzależnienia behawioralne
Nastolatki chętnie sięgają po używki. Najczęściej jest to alkohol. Według najnowszego badania ESPAD, które objęło uczniów szkół ponadpodstawowych, do picia napojów wysokoprocentowych przynajmniej raz w życiu przyznało się 72,9% 15-to, 16-latków i aż 91,3% 17- i 18-latków.
Nieco mniejszą popularnością cieszą się wyroby nikotynowe. W życiu paliło 38,6% pierwszoklasistów i 56,1% uczniów ze starszej, badanej grupy [4]. Niepokój budzi jednak stosowanie e-papierosów, po które sięgają już uczniowie szkół podstawowych. Sprzyja temu propagowanie ich jako zdrowszej alternatywy dla klasycznych produktów, co zachęca młodzież, a jednocześnie budzi mniejsze obawy wśród dorosłych.
Obok legalnych używek stale wydłuża się lista dostępnych substancji nielegalnych. Szczególnie niebezpieczne są dopalacze, czyli środki mające w składzie przynajmniej dwie substancje psychoaktywne o nieustalonym, najczęściej syntetycznym pochodzeniu. Nieznany obraz toksykologiczny utrudnia reakcję i podjęcie właściwych działań detoksykacyjnych, co zwiększa ryzyko groźnych powikłań zdrowotnych, w tym także zgonu.
W ich obliczu mniejszym zagrożeniem wydają się uzależnienia behawioralne, w tym od Internetu, gier online i wideo, czy fonoholizm i socjomania. To ułatwia umniejszanie ich wpływu na dobrostan młodych ludzi. Tymczasem często uzależnienie od czynności prowadzi do izolacji nastolatków od rówieśników, poczucia osamotnienia i niezrozumienia. To zwiększa ryzyko wystąpienia stanów lękowych, a także współwystępujących zaburzeń psychicznych.
➡️ Depresja
Według światowych danych WHO depresja występuje u 1,3% nastolatków w wieku 10–14 lat oraz u 3,4% osób w wieku 15–19 lat [5]. Tymczasem rodzime statystyki wskazują, że problem ten może być u nas znacznie większy. Raport “MŁODE GŁOWY” z 2023 r. podaje, że co trzeci nastolatek (29,3%) ma podejrzenie depresji. [6] Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia w 2023 r. liczba świadczeń z tytułu głównego rozpoznania depresji u osób poniżej 18 roku życia wyniosła: 15 554 w opiece psychiatrycznej, leczeniu uzależnień, Centrach Zdrowia Psychicznego i w ramach programu oddziaływań terapeutycznych, natomiast w podstawowej opiece zdrowotnej liczba udzielenia świadczeń z tego tytuły wyniosła kolejne 11 426 osób. [7].
Depresja jest ciężkim zaburzeniem psychicznym, które w ogromnym stopniu wpływa na życie młodych ludzi na wszystkich płaszczyznach funkcjonowania. Prowadzi do izolacji społecznej, wycofania się z życia rodzinnego i towarzyskiego, obniżenia wyników w nauce. Jednak, co najistotniejsze, to depresja obarczona jest największym ryzykiem wystąpienia zdarzeń suicydalnych.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia samobójstwo jest trzecią najczęstszą przyczyną śmierci wśród starszych nastolatków i młodych dorosłych (15–29 lat) [5]. Według danych Komendy Głównej w 2024 r. zanotowano 2181 prób samobójczych wśród osób poniżej 18 roku życia i 1648 takich zdarzeń w grupie wiekowej 19-24 lata. Wśród młodszej grupy 127 prób zakończyło się śmiercią, wśród młodych dorosłych (do 24 r.ż.) były to 282 osoby. [8]
Za każdą tą liczbą kryje się inna historia – historia młodego człowieka, dla którego życie było zbyt ciężkie. Historia, która mogła jednak skończyć się inaczej, gdyby otrzymał on wsparcie odpowiednio wcześnie.
Pomoc dorosłych z otoczenia nastolatków
Powyższe dane pokazują, że zdrowie psychiczne nastolatków w Polsce wymaga szybkiej interwencji systemowej. Jednak obok rozwiązań odgórnych niezwykle istotnym elementem jest także zaangażowanie dorosłych z otoczenia dzieci i nastolatków. Wszystkich, którzy budują ich świat i mają realny wpływ na ich rozwój.
To oni, będąc z młodymi na co dzień, obserwując ich i zwracając uwagę na zmiany w zachowaniu, mają największe szanse na wychwycenie pierwszych niepokojących objawów. Aby jednak mogli stanowić skuteczne wsparcie w chwilach kryzysu, powinni przede wszystkim dysponować wiedzą, kompetencjami i narzędziami, które pozwolą im spełniać się w tej roli.
Program: Mocne wsparcie
“Mocne wsparcie” to program skierowany do osób dorosłych z terenu woj. pomorskiego na co dzień pracujących z młodzieżą i młodymi dorosłymi (do 26 roku życia) pozostającymi w kryzysie psychicznym. Przeprowadzany jest w ramach naboru: „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” jest finansowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.
Celem nowego przedsięwzięcia Fundacji Nie Widać Po Mnie jest nabycie i wzmocnienie umiejętności dorosłych uczestników projektu do identyfikowania trudnych sytuacji młodych osób oraz podejmowania skutecznych działań wspierających. Będzie on realizowany poprzez szkolenia, warsztaty i superwizje. Uczestnicy nabędą praktyczne umiejętności rozpoznawania symptomów kryzysu i zaburzeń psychicznych, a także nauczą się skutecznej reakcji. Mówić też będziemy o współpracy interdyscyplinarnej i jej roli w zwiększaniu jakości wsparcia.
Działania skierowane są do:
➡️ rodziców i opiekunów prawnych nastolatków
➡️ nauczycieli i wychowawców
➡️ pedagogów szkolnych i psychologów
➡️ pracowników opieki społecznej i NGO pracujących z młodymi
W ramach programu prowadzone będą warsztaty stacjonarne i online, a znaczna część z nich będzie miała charakter spotkań indywidualnych: mentoringu i superwizji, co pozwoli utrwalić efekty warsztatów.
Opracowane zostaną również materiały dydaktyczne, które stanowić będą ważne wsparcie i narzędzie do dalszego rozwoju kompetencji i umiejętności.
W programie przewidziano także webinar otwarty, który poruszać będzie zagadnienia kryzysów psychicznych dzieci i nastolatków, form i możliwości pomocy.
Udział w projekcie jest bezpłatny.
Zgłoszenia przyjmowane są przez placówki edukacyjne z terenu województwa pomorskiego za pośrednictwem formularza online (link).
Do programu można się też zgłaszać indywidualnie, wypełniając formularz online(link)
Projekt „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” jest finansowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.
Źródła
- Dąbrowska-Juszczak J., Zaburzenia lękowe u dzieci i młodzieży”, wrzesień 2025 w: Zaburzenia lękowe u dzieci i młodzieży – Medibas (https://medibas.pl/home/tematy-kliniczne/psychiatria-dzieci-i-mlodziezy/informacje-dla-pacjentow/inne-problemy/zaburzenia-lekowe-u-dzieci-i-mlodziezy)
- https://zobaczczlowieka.pl/stany-lekowe-u-nastolatkow/
- https://fdds.pl/o-fundacji/co-nowego-w-fundacji/30-wiecej-lekow-130-wiecej-samookaleczen-180-wiecej-mysli-zamiarow-i-prob-samobojczych.html
- Sierosławski J., Sierowsławska U., Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport z ogólnopolskich badań ankietowych zrealizowanych w 2024 r. ESPAD, Warszawa 2024
- https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
- Fundacja UNAWEZA, Raport MŁODE GŁOWY. Otwarcie o zdrowiu psychicznym. Raport z badania dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród młodych ludzi, Warszawa 2023 (https://mlodeglowy.pl/ )
- NFZ o Zdrowiu. Depresja: https://www.ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-depresja
- https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy-samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html
