Schizofrenia – wyzwania, leczenie, psychoedukacja

Chociaż u większości pacjentów zagrożenie nasileniem objawów psychotycznych istnieje do końca życia, farmakoterapia i przestrzeganie zaleceń lekarskich dają pożądane efekty w zakresie ich łagodzenia, a nawet całkowitej redukcji. Jednak według danych WHO zdecydowana większość osób ze schizofrenią w populacji światowej nie otrzymuje opieki psychiatrycznej.

Ważne pojęcia

Schizofrenia: epidemiologia

Według Światowej Organizacji Zdrowia ze schizofrenią zmaga się obecnie 24 miliony osób, czyli 1 na 300 (0.32%). Jednak jedynie ok. 31% otrzymuje właściwą pomoc psychiatryczną.*

Według oficjalnych danych w Polsce liczba chorych sięga 385 tys.** Jednak dane te mogą być zaniżone ze względu na złożoność zaburzenia, niską świadomość społeczeństwa i brak reakcji najbliższych przy pierwszych objawach. Niektórzy specjaliści stoją na stanowisku, że jedynie połowa osób ze schizofrenią otrzymuje adekwatne leczenie psychiatryczne.

Jakie są przyczyny schizofrenii?

Nie da się określić jednej przyczyny zachorowania. Przyjmuje się, że schizofrenia jest wynikiem współdziałania czynników podatności (np. obciążenie genetyczne, infekcje w trakcie ciąży, powikłania okołoporodowe itp.) oraz środowiskowych (np. traumatyczne doświadczenia w dzieciństwie, wrogość i krytycyzm w rodzinie, migracja, wczesne i częste używanie konopii indyjskich). Czynniki te same w sobie nie wywołują choroby, ale sprawiają, że osoba jest bardziej wrażliwa na stresory i łatwiej rozwija objawy.

• Nie ma jednego „genu schizofrenii”. Nawet jeśli istnieje obciążenie rodzinne chorobą to dana osoba może być zupełnie zdrowa. Jednak oczywiście schizofrenia w bliskiej rodzinie wiąże się z nieco większym ryzykiem zachorowania. O ile w populacji ogólnej ryzyko to wynosi ok. 1%, to u dziecka chorego rodzica: ~10–15%, a w przypadku bliźniąt jednojajowych: ~40–50% (co oznacza, że co najmniej połowa nie choruje pomimo identycznych genów).
•  
• Środowiskowe czynniki ryzyka to wszystkie sytuacje, które zaburzają rozwój mózgu (np. komplikacje podczas ciąży i okołoporodowe, niedożywienie matki, niska masa urodzeniowa) lub podnoszą stres i osłabiają odporność psychiczną (np. trauma, dyskryminacja, migracja, izolacja społeczna, narkotyki).
•  
• Mówiąc obrazowo: geny są jak nasiona rośliny, a środowisko to gleba, woda i światło. To, co z tego wyrośnie, zależy zarówno od tego, jakie nasiono dostałeś, jak i od tego, gdzie je posadzono i jak się o nie dba.

Czym są nawroty i dlaczego tak ważne jest ich zapobieganie?

Schizofrenia jest ciężką chorobą psychiczną charakteryzującą się dużą nawrotowością, czyli pojawianiem się nasilonych objawów przedzielonych okresami częściowej lub całkowitej remisji.

Bez leczenia farmakologicznego ryzyko nawrotu w ciągu roku po pierwszym epizodzie wynosi ok. 50–80%. Nawroty są częstsze przy nieregularnym przyjmowaniu leków, ale nawet przy regularnym leczeniu u niektórych pacjentów może się pojawić epizod chorobowy ( chociaż ryzyko jest znacznie mniejsze niż przy odstawieniu leków).

Ryzyko nawrotu może być związane nie tylko z odstawieniem leków, ale i stresem psychospołecznym (jak konflikty rodzinne, utrata pracy, wydarzenia traumatyczne), używaniem substancji psychoaktywnych (zwłaszcza konopi, amfetaminy), brak wsparcia społecznego i izolacją.

Skutki nawrotów obejmują:

• pogorszenie funkcji poznawczych i społecznych, rodzinnych, zawodowych,
• częstsze i dłuższe hospitalizacje,
• wyższe ryzyko przewlekłości choroby,
• czasem zwiększone ryzyko zachowań samobójczych,
• mniejszą skuteczność leczenia.