Ze schizofrenią zmaga się blisko 400 tys. Polaków. Jak podają niektóre źródła, jedynie połowa z nich otrzymuje właściwą pomoc psychiatryczną. Wielu żyje bez diagnozy, gdyż chorobę charakteryzuje duża złożoność i różnorodność, co utrudnia rozpoznanie. Często pacjenci i ich najbliżsi się są świadomi, że niepokojące zachowanie może być objawem zaburzenia i podejmują działania znacznie później od pierwszych objawów. W obliczu rosnącej zapadalności na schizofrenię wiedza jest konieczna dla szybkiej reakcji i zapewnienie odpowiedniego leczenia, które może ułatwić chorym funkcjonowanie w społeczeństwie. Dlatego Fundacja Nie Widać Po Mnie oraz TEVA Pharmaceuticals Sp. z o.o. rozpoczynają realizację programu wspierającego i psychoedukacyjnego w zakresie schizofrenii.
W dalszej części artykułu
- Schizofrenia: ile osób zmaga się z chorobą?
- Objawy schizofrenii
- Leczenie: dlaczego jest to takie wyzwanie?
- LAI: leki długodziałające jako innowacyjna metoda o dużym potencjale efektywności
- Schizofrenia: Szczegóły projektu Fundacji Nie Widać Po Mnie i TEVA Pharmaceuticals Sp. z o.o.
Schizofrenia: epidemiologia
Schizofrenia jest ciężką chorobą psychiczną charakteryzującą się dużą nawracalnością. WHO szacuje, że zmaga się z nią 0,32% światowej populacji, czyli ok. 24 miliony ludzi. [1]. W Polsce dotyka ok. 385 tys. osób. Jednak specjaliści zgodnie twierdzą, że dane te są niedoszacowane, a wiele osób żyje bez właściwej diagnozy. Według danych WHO jedynie 31,4% osób cierpiących na schizofrenię otrzymuje właściwą opiekę psychiatryczną [1], a w Polsce jest to ok. 50%, co nadal stanowi niewiele w porównaniu do potrzeb.
Niepokojący jest wzrost zachorowalności. Liczba chorych zwiększyła się z 14,2 miliony osób w 1990 roku do 23,6 milionów w 2019 roku. [2]
Objawy schizofrenii zazwyczaj szybciej pojawiają się u mężczyzn — najczęściej między 15 a 24 rokiem życia. W przypadku kobiet jest to 25-34 r. ż. Specjaliści zwracają też uwagę, że w ich przypadku widocznie zaznaczone są dwa piki zachorowań: ok. 20 roku życia i po 35 roku życia.[3]
Objawy schizofrenii
Schizofrenia charakteryzuje się dużą nawracalnością oraz różnorodnością. Jej objawy dzielą się na pozytywne (wytwórcze) i negatywne (ubytkowe). Do pierwszych zaliczamy m.in. urojenia, halucynacje, omamy, zaburzenia mowy i dezorientację zachowania,
Objawy negatywne schizofrenii to między innymi: aspołeczność, awolicja w relacjach społecznych, tzw. blady afekt, czyli obniżona reaktywność na bodźce emocjonalne, słaby kontakt z otoczeniem, spowolnienie ruchowe, wycofanie emocjonalne, brak inicjacji i wytrwałości w codziennych obowiązkach, niedbanie o higienę i wygląd, brak motywacji do inicjowania aktywności, obniżona częstość i intensywność odczuwanej przyjemności [3]. Objawy negatywne częściej występują u mężczyzn oraz są u nich bardziej nasilone.
Leczenie choroby: przyczyny, dla których jest to wyzwanie
Podstawą leczenia jest farmakoterapia poprzez stosowanie neuroleptyków zarówno typowych, jak i atypowych. Najlepsze efekty przynosi łączenie jej z niemedycznymi formami leczenia, takimi jak psychoterapia i rehabilitacja psychiatryczna. Ważnym punktem powinna być też psychoedukacja zarówno samych pacjentów, jak i ich najbliższych.
U większości chorych leczenie trwa całe życie,. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne zaleca stosowanie leków przeciwpsychotycznych. Według ich stanowiska i dostępnych danych farmakoterapia nie tylko prowadzi do częściowej lub całkowitej remisji objawów, ale też zmniejsza ilość nawrotów w ciągu roku od rozpoczęcia przyjmowania leków.
Warunkiem jest jednak regularne zażywanie i ścisłe przestrzeganie wskazań lekarskich. Tymczasem jest to największe wyzwanie dla pacjentów. Szacuje się, że nawet połowa chorych nie przyjmuje leków zgodnie z zaleceniami. [4]
Objawy schizofrenii, w tym zaburzenie postrzegania rzeczywistości i deficyt uwagi, utrudniają utrzymanie rutyny, a także wpływają na pamięć i na podejmowane decyzje. Co więcej, cechą charakterystyczna zaburzenia jest anozognozja, czyli nieumiejętność rozpoznania własnej choroby lub deficytów. Efektem jest samoczynna rezygnacja z leczenia albo już na początku lub też po dostrzeżeniu redukcji objawów.
Rozczarowaniem dla części pacjentów są też działania niepożądane leków przeciwpsychotycznych, a w szczególności dyskineza późna — często nieodwracalny stan wywołany lekami, który powoduje niechciane i niekontrolowane ruchy ciała. Utrudniają one wykonywanie codziennych czynności, takich jak ubieranie się, mycie i jedzenie.
Schizofrenia z objawami negatywnymi
Szczególnym wyzwaniem dla psychiatrii jest leczenie schizofrenii z objawami negatywnymi, które prowadzą do wycofania z życia zawodowego i społecznego. To w tej grupie chorych są pacjenci, którym najczęściej trudno utrzymać regularność wizyt lekarskich i często samoistnie przestają przyjmować leki. Potrzebują stałej motywacji do działania i najczęściej opieki bliskich. Gdy ich zabraknie, znacząco wzrasta zagrożenie bezdomnością. W subiektywnej ocenie lekarzy pacjenci ci stanowią połowę chorych na schizofrenię [3]. Tymczasem bez częściowej lub całkowitej redukcji objawów negatywnych niemożliwa jest remisja choroby. [3]
LAI: leki długodziałające jako innowacyjna metoda o dużym potencjale efektywności w redukcji objawów zaburzenia
Leki długodziałające (LAI) mogą być odpowiedzią na wyzwania psychiatrii w dziedzinie leczenia schizofrenii. Powolne uwalnianie substancji czynnej pozwala na wydłużenie przerw w podawaniu kolejnych dawek od 2 tygodni do nawet 6 miesięcy. Pacjentom łatwiej utrzymać rutynę niż w przypadku tabletek doustnych, które muszą być przyjmowane codziennie.
LAI mają formę zastrzyków domięśniowych lub podskórnych, które wykonują pracownicy służby zdrowia w warunkach ambulatoryjnych. Niesie to ze sobą kolejne korzyści. Przede wszystkim pozwala na bieżące monitorowanie stanu pacjenta pod kątem nasilenia objawów i ewentualnie szybszą reakcję, ułatwia też weryfikację przestrzegania zaleceń lekarskich, co prowadzi finalnie do zmniejszenia ryzyka nawrotów i hospitalizacji. Częściowo odciąża też opiekunów.
Terapię lekami długodziałającymi można rozpocząć na każdym etapie leczenia — pod ścisłą kontrolą lekarską. Przed pierwszym podaniem LAI lekarz przepisuje tabletkę doustną o podobnym składzie w celu rozpoznania wystąpienia ewentualnych działań niepożądanych.
Schizofrenia: Szczegóły projektu Fundacji Nie Widać Po Mnie i TEVA Pharmaceuticals Sp. z o.o.
Fundacja Nie Widać Po Mnie wraz z TEVA Pharmaceuticals Sp. z o.o. rozpoczynają program wspierający i psychoedukacyjny dla pacjentów z diagnozą schizofrenii oraz ich najbliższych. W ramach przedsięwzięcia opracowujemy:
- ebooki dla osób zmagających się ze schizofrenią
- ebooki dla ich rodzin i opiekunów
- podcasty — wywiady z lekarzami psychiatrami, psychologami i psychoterapeutami pracującymi z pacjentami ze schizofrenią i ich najbliższymi
- case study
- rozmowy z chorymi
Grupą docelową jest też ogół społeczeństwa, a naszym nadrzędnym celem — przełamywanie tabu dotyczące schizofrenii, rozprawienie się z mitami na temat choroby, a także walka z ostracyzmem i odrzuceniem pacjentów z diagnozą zaburzenia.
Jak pokazuje raport z badania przygotowanego w ramach kampanii: „Wyprostuj spojrzenie”, której Fundacja Nie Widać Po Mnie była współorganizatorem:
- 54% respondentów uważa, że osoby chorujące na schizofrenię są niezrównoważene i niebezpieczne
- 51% osób miałoby obawy przed zatrudnieniem osoby z diagnozą schizofrenii, gdyby nie mieli pewności, że przestrzega ona zaleceń lekarskich
- 16% nie kontynuowałoby związku z partnerem po otrzymaniu informacji, że ma on diagnozę schizofrenii
- 13% jest zdania, że pacjenci ci powinni na stałe przebywać w ośrodkach zamkniętych.
Takie przekonania utrudniają funkcjonowanie chorych w społeczeństwie. Pogłębiają ich niechęć do kontaktów, izolację i mogą być dodatkowym czynnikiem zwiększającym ryzyko nawrotów lub pogłębienia występujących objawów.
Wiedza oznacza nie tylko akceptację społeczną. To także narzędzie do uważniejszego przyglądania się najbliższym w celu zauważenia nietypowych zachowań, mogących wskazywać na zaburzenie. Rola rodziny w diagnozie, a także w całym procesie leczenia, jest kluczowa.
Więcej na temat programu znajdziesz na stronie internetowej (link).
Systematycznie pojawiać się tu będą materiały edukacyjne – wszystkie dostępne będą bez ograniczeń i nieodpłatnie.
Źródła
[1] WHO: Schizofrenia [2] Solmi, M., Seitidis, G., Mavridis, D., Correll, C. U., Dragioti, E., Guimond, S., Tuominen, L., Dargél, A., Carvalho, A. F., Fornaro, M., Maes, M., Monaco, F., Song, M., Il Shin, J., & Cortese, S. (2023). Częstość występowania, rozpowszechnienie i globalne obciążenie schizofrenią – Dane, wraz z krytyczną oceną, z Global Burden of Disease (GBD) 2019. Psychiatria molekularna, 28(12), 5319–5327. https://doi.org/10.1038/s41380-023-02138-4 [3] Samochowiec J., Szulc A. Schizofrenia z objawami negatywnymi. Obciążenie chorobą i ich bliskich , PZWL Wydawnictwo lekarskie, Warszawa 2019 [4] Kiejna A., Piotrowski P., Adamowski T. (red.). Schizofrenia. Perspektywa społeczna. Sytuacja w Polsce. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Warszawa 2013.
