Gdy pacjent trafia do szpitala psychiatrycznego, znajduje się często w jednym z najtrudniejszych momentów swojego życia. Kluczowe jest wówczas, by system ochrony zdrowia potrafił odpowiedzieć na jego potrzeby nie tylko farmakoterapią, ale również podmiotowym traktowaniem, empatią i poszanowaniem godności. Jak pogodzić wymogi proceduralne i bezpieczeństwo z prawami pacjenta? Na te pytania szukali odpowiedzi uczestnicy panelu „Pacjent w systemie ochrony zdrowia psychicznego – prawa, odpowiedzialność, współpraca”, zorganizowanego wspólnie z Biurem Rzecznika Praw Pacjenta podczas II Kongresu Szpitali Psychiatrycznych.
W dyskusji wzięli udział dyrektorzy placówek psychiatrycznych, przedstawiciele Rzecznika Praw Pacjenta oraz strona społeczna, czyli nasza Fundacja:
- Monika Panek (Radca, Pełnomocnik RPP);
- Ewa Górko (Dyrektor Departamentu ds. Zdrowia Psychicznego RPP);
- Bożena Łapińska (Dyrektor SPZOZ w Suwałkach);
- Dariusz Rutkowski (Dyrektor Szpitala w Świeciu);
- Dominika Opala i Katarzyna Stępczak (Rzeczniczki Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego);
- Urszula Szybowicz, prezes Fundacji Nie Widać Po Mnie.
Skarga to nie wróg, a brak zgłoszeń to nie dowód sukcesu
Jednym z kluczowych wątków debaty była kwestia skarg oraz zgłaszania zdarzeń niepożądanych. W mediach nierzadko pojawiają się rankingi stygmatyzujące szpitale psychiatryczne jako miejsca o największej liczbie formalnych zastrzeżeń ze strony pacjentów. Uczestnicy panelu jednoznacznie rozprawili się z tym mitem.
Wyższa liczba zgłoszeń w psychiatrii nie wynika z niższych standardów opieki, lecz z faktu, że to właśnie w szpitalach psychiatrycznych funkcjonuje wyspecjalizowana instytucja Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
Od ankiet jakości do dialogu na oddziale
Współczesna opieka psychiatryczna odchodzi od modelu zamkniętego paternalizmu na rzecz partnerstwa. Pacjenci chcą wiedzieć, jak przebiega ich leczenie, na jakich zasadach funkcjonuje oddział i jakie przysługują im prawa.
Dyrektorzy szpitali biorący udział w debacie – Bożena Łapińska (SPZOZ w Suwałkach) oraz Dariusz Rutkowski (Wojewódzki Szpital Zdrowia Psychicznego w Świeciu) – podzielili się praktycznymi metodami budowania relacji z pacjentami. Wskazali na ogromną rolę:
-
Osobistego zaangażowania dyrekcji i stałej obecności na oddziałach, co zmienia dynamikę kontaktu i daje pacjentom realne poczucie sprawczości.
-
Rzetelnego badania satysfakcji pacjentów, gdzie bezpośrednia rozmowa i pomoc w wypełnianiu ankiet pozwalają osiągnąć responsywność rzędu 60–85%, w przeciwieństwie do tradycyjnych skrzynek na uwagi, które często pozostają puste.
-
Poszanowania godności w kwestiach newralgicznych, takich jak przymus bezpośredni, procedury przeszukania rzeczy osobistych czy dostęp do telefonów komórkowych, stanowiących dla pacjentów łącznik ze światem zewnętrznym.
Edukacja personelu
Szpital psychiatryczny to zespół naczyń połączonych. Paneliści zgodnie zaznaczyli, że przestrzeganie praw pacjenta nie może opierać się wyłącznie na wiedzy lekarzy i pielęgniarek.
Często to personel pomocniczy – opiekunowie medyczni, sanitariusze, a nawet panie sprzątające – nawiązują z chorym w kryzysie pierwszy, najbardziej naturalny i zaufany kontakt. Z tego względu ważne, by placówki wprowadzały cykliczne, stałe programy szkoleniowe dla wszystkich grup zawodowych. Znajomość standardów prawnych i komunikacyjnych na każdym szczeblu struktury szpitala minimalizuje ryzyko konfliktów i bezpośrednio przekłada się na poczucie bezpieczeństwa chorych.
Sprzeciw wobec medialnej narracji
Prezes Fundacji Nie Widać Po Mnie, Urszula Szybowicz, przedstawiła perspektywę organizacji pozarządowej, która spotyka się z pacjentem i jego rodziną znacznie wcześniej – zanim trafi on do systemu stacjonarnego.
„Jesteśmy bardzo często tam, gdzie pacjent nie wie, co ma robić, zanim do Was trafi. Albo jeszcze do Was nie trafił, albo jest w dużym zagubieniu. Naszą misją jest edukacja na poziomie zero – uczenie o zdrowiu psychicznym w szkołach, praca z rodzicami i nauczycielami oraz posługiwanie się niestygmatyzującym językiem. Tłumaczymy rodzicom proces leczenia, by zminimalizować ich lęk, bo bez ich wsparcia nie jesteśmy w stanie trwale pomóc młodemu człowiekowi” – wskazała Urszula Szybowicz.
Szczególną uwagę zwrócono na zjawisko medialnej dezinformacji i clickbaitów. Nieprecyzyjne lub alarmistyczne nagłówki dotyczące reformy psychiatrii wywołują u pacjentów paniczny strach przed utratą opieki. Fundacja każdego dnia odbiera wiadomości od osób przerażonych plotkami o rzekomym zamykaniu Centrów Zdrowia Psychicznego czy braku dostępności lekarzy.
W odpowiedzi na te wyzwania Fundacja Nie Widać Po Mnie złożyła podczas Kongresu publiczną deklarację: zaoferowała szpitalom i placówkom psychiatrycznym bezpłatne wsparcie w tworzeniu rzetelnych, bezpiecznych i zrozumiałych dla pacjentów komunikatów.
Przed reformą wiele wyzwań
Ochrona praw pacjenta nie może kończyć się na murach oddziałów stacjonarnych. Współczesny pacjent oczekuje pomocy holistycznej, zindywidualizowanej i realizowanej blisko miejsca zamieszkania.
W miarę rozwoju Centrów Zdrowia Psychicznego oraz opieki środowiskowej, konieczna staje się ewolucja roli Rzeczników Praw Pacjenta – tak, aby obejmowała ona całe spektrum opieki psychiatrycznej, w tym poradnie i oddziały dzienne. Szpitale, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe jadą tą samą trasą. Tylko poprzez ścisłą współpracę, transparentną komunikację i wzajemne zaufanie jesteśmy w stanie zagwarantować pacjentowi w kryzysie należne mu bezpieczeństwo i godność.
II Kongres Szpitali Psychiatrycznych zorganizowany był przez Związek Pracodawców Opieki Psychiatrycznej i Leczenia Uzależnień.
Patronat honorowy nad II Kongresem Szpitali Psychiatrycznych objął Rzecznik Praw Pacjenta, Naczelna Izba Lekarska, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych.
Partnerami medialnymi wydarzenia byli: RMF, Pacjenci.pl, Focus o Zdrowiu, Cowzdrowiu.pl, Rynek Zdrowia, MedExpress.pl.
Wydarzenie objęte patronatem honorowym Marszałka Województwa Mazowieckiego.
Partnerem wydarzenia jest Samorząd Województwa Mazowieckiego.
