Zadanie realizowane w ramach programu: „Wsparcie i psychoedukacja dzieci przewlekle chorych oraz ich rodzin”
Cukrzyca typu I jest najczęściej diagnozowaną chorobą przewlekłą wśród dzieci i młodzieży. Zachorowalność wzrosła w okresie pandemii, a trend ten utrzymuje się do tej pory. Podobnie jest z problemem nadwagi i otyłości. Zmaga się z nią coraz więcej dzieci i nastolatków. Szacuje się, że może ona dotyczyć nawet 10% osób w grupie wiekowej 1-3 lata. Zarówno cukrzyca, jak i otyłość czy nadwaga niosą za sobą ryzyko powikłań na płaszczyźnie somatycznej. Ale są też znacznym obciążeniem psychicznym. Prowadzą często do izolacji i wykluczenia z grupy rówieśniczej, a konsekwencją mogą być kryzysy i zaburzenia, w tym stany lękowe, fobie, a nawet depresja. Świadomość tych zagrożeń jest skutecznym narzędziem w minimalizacji ryzyka ich wystąpienia. Fundacja Nie Widać Po Mnie rozpoczyna realizację zadania: “Problemy dużej wagi – Wsparcie i psychoedukacja dzieci z cukrzycą typu I oraz dzieci z problem otyłości oraz ich rodzin”.
W dalszej części:
- Cukrzyca typu I wśród dzieci i młodzieży: Jak częsty jest to problem?
- Otyłość i nadwaga dzieci i młodzieży: Czy to już epidemia?
- Choroby przewlekłe dzieci i młodzieży a kryzysy i zaburzenia psychiczne: Czy dzieci i młodzież obciążone chorobą przewlekłą są w grupie zwiększonego ryzyka?
- O programie “Problemy dużej wagi”: Jak, co i dla kogo?
Cukrzyca typu I wśród dzieci i młodzieży: Jak częsty jest to problem?
Cukrzyca typu I jest najczęstszą chorobą wieku dziecięcego. Diagnozuje się ją najczęściej u osób w wieku 10-14 lat, jednak ostatnie dekady pokazują niepokojący wzrost zachorowalności u dzieci przedszkolnych, czyli do 5 roku życia.
Jest to problem globalny, jednak najwięcej przypadków (85%) diagonozowanych jest w Australii, Nowej Zelandii, Europie Zachodniej i Północnej oraz Ameryce Północnej. [1] Zgodnie z danymi w samym tylko 2021 r. podjęto diagnozę w kierunku cukrzycy typu I u 355 900 dzieci, z których 56%, czyli 200 400 otrzymało diagnozę. [1]
Tymczasem badanie prowadzone w latach 2000-2022 wykazało częstość występowania cukrzycy typu I u nieletnich na poziomie 14,07 na 100 000 osobolat. To jednak wartość uśredniona. [2] Znaczny wzrost zapadalności zanotowano w okresie pandemii. Wówczas współczynnik ten wyniósł 24,84 na 100 000 osobolat. [2]
W Polsce z cukrzycą typu I zmaga się około 20 000 dzieci i nastolatków [3]. Liczba ta stale rośnie. Niektórzy specjaliści mówią o zachorowalności na poziomie 30 osób na 100 000, kiedy jeszcze pod koniec ubiegłego wieku było to zaledwie 1 na 1000.
Cukrzyca typu I to choroba autoimmunologiczna, której trudno zapobiec. Trwa przez całe życie, dlatego trzeba wiedzieć, jakie obciążenia ze sobą niesie. Nie tylko na polu zdrowia fizycznego.
Otyłość i nadwaga dzieci i młodzieży: Czy to już epidemia?
Od 1975 r. do 2016 r. globalne, standaryzowane pod względem wieku rozpowszechnienie otyłości u dzieci i młodzieży w wieku 5–19 lat wzrosło z 0,7% do 5,6% dla dziewcząt i z 0,9% do 7,8% dla chłopców. [4]
Metaanaliza badań przeprowadzonych łącznie w 154 krajach wykazała częstość występowania nadwagi i otyłości u 8,5% dzieci i młodzieży. Zauważono także dużą regionalizację. Najwięcej przypadków jest w krajach o wysokim rozwoju społecznym [5]
Polska niestety nie odbiega od światowych statystyk. Jak podawał Instytut Żywienia i Żywności w 2018 r. polskie dzieci są zaliczane do najszybciej tyjących w Europie. [6] W latach 2014-2018 odsetek nastolatków zmagających się z nadmierną masą ciała wzrósł z 19,9% do 21,7%.
Jak podaje Raport Światowej Organizacji Zdrowia COSI w Polsce aż 33% dzieci w wieku wczesnoszkolnym (7-9 lat) zmaga się z nadmierną masą ciała, a 15% z nich cierpi na otyłość. [7]. Pod tym względem plasujemy się w pierwszej 10-tce badanych krajów.
Choroby przewlekłe dzieci i młodzieży a kryzysy i zaburzenia psychiczne: Czy dzieci i młodzież obciążone chorobą przewlekłą są w grupie zwiększonego ryzyka?
Zarówno cukrzyca typu I, jak i nadwaga i otyłość niosą ze sobą ryzyko wystąpienia powikłań i dolegliwości współistniejących na płaszczyźnie somatycznej.
Jednak dzieci chorujące przewlekle w większym stopniu narażone są również na występowanie zaburzeń psychicznych, takich jak lęki, fobie, uzależnienia, a także depresja, która obarczona jest najwyższym stopniem ryzyka zdarzeń suicydalnych.
Metaanaliza badań z udziałem blisko 70 tys. nieletnich uczestników wykazała, że w grupie z nadwagą i otyłością częstość występowania depresji klinicznej wahała się od 1,7% do 26,7% u osób otyłych i od 4,0% do 16,9% u osób z nadwagą. [8]
Badanie przekrojowe prowadzone na pacjentach diabetycznych w wieku 11-25 lat wykazała, że wynik pozytywny w kierunku depresji miało 11,3% uczestników, 21,3% wykazywało objawy lęku, a u 20,7% stwierdzono zaburzenia odżywiania.
Choroby przewlekłe dzieci i młodzieży a ryzyko zaburzeń psychicznych: Skąd ten problem?
Na korelację cukrzycy, nadwagi i otyłości z zaburzeniami psychicznymi wpływ ma wiele czynników. Diabetycy, żyjąc na co dzień pod pręgierzem restrykcyjnych zasad diety i aktywności fizycznej, ciągle mierzą się ze strachem o swoje zdrowie. Wraz z wiekiem narasta w nich też sprzeciw przeciwko regułom i ograniczeniom, które utrudniają im pełne uczestniczenie w aktywnościach rówieśników.
Zarówno diabetycy, jak i młodzi ludzie zmagający się z nadwagą lub otyłością mierzą się z poczuciem winy, wstydem, czując się odpowiedzialnym za problemy zdrowotne.
Nie pomaga im również otoczenie. Często spotykają się bowiem z ostracyzmem i wykluczeniem z życia towarzyskiego. Dotyczy to zwłaszcza osób z nadwagą i otyłością.
Problem w ich przypadku powiększa jeszcze kult szczupłego ciała promowany w mass mediach.
Wszystkie te elementy mogą prowadzić do izolacji, wycofywania się z życia społecznego, a to potęguję uczucie samotności i wykluczenia. One zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń nastroju.
O programie “Problemy dużej wagi”: Jak, co i dla kogo?
Fundacja Nie Widać Po Mnie rozpoczęła realizację zadań w zakresie psychoedukacji dotyczącej zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z chorobami przewlekłymi typu cukrzyca typu I, nadwaga i otyłość.
Działania w ramach programu “Problemy dużej wagi” skierowane są do:
- dzieci i nastolatków zmagających się z w/w chorobami
- ich rodziców
- uczniów, w których otoczeniu mogą znajdować się rówieśnicy z diagnozą cukrzycy typu I, nadwagi lub otyłości.
Celem głównym inicjatywy jest zwiększenie świadomości na temat zaburzeń psychicznych współistniejących z chorobami przewlekłymi, na które narażeni są dzieci i nastolatkowie. Przybliżać będziemy kwestię stanów lękowych, fobii i ryzyka epizodów depresyjnych, które obciążone są najwyższym prawdopodobieństwem zdarzeń suicydalnych.
W programie realizowane będą:
- warsztaty stacjonarne dla uczniów zmagających się z cukrzycą, nadwagą i otyłością
- warsztaty online dla rodziców pacjentów
- warsztaty dla uczniów szkół województwa mazowieckiego
- indywidualne konsultacje doradcze dla rodziców
- ebooki
- podcasty – rozmowy ze specjalistami: psychologami, psychoterapeutami, dietetykami
Zapisy na warsztaty stacjonarne i online prowadzone są przy udziale dyrektorów placówek edukacyjnych oraz instytucji doradczych, takich jak poradnie zdrowia, a także za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego dostępnego na stronie projektu. Ta część programu skierowana jest wyłącznie do mieszkańców województwa mazowieckiego..
Natomiast materiały edukacyjne w formie ebooków oraz podcastów będą ogólnie dostępna na naszej stronie internetowej oraz kanałach na platformach streamingowych. Zachęcamy do ich pobierania, czytania i słuchania.
Czas trwania projektu: 10 czerwca 2025 – 30 listopada 2026.
Zadanie dofinansowane ze środków z budżetu Województwa Mazowieckiego.
Źródła:
[1] Estimating the total incidence of type 1 diabetes in children and adolescents aged 0–19 years from 1990 to 2050: a global simulation-based analysis Ward, Zachary J et al. The Lancet Diabetes & Endocrinology, Volume 10, Issue 12, 848 – 858 [2] Hormazábal-Aguayo I, Ezzatvar Y, Huerta-Uribe N, Ramírez-Vélez R, Izquierdo M, García-Hermoso A. Występowanie cukrzycy typu 1 u dzieci i młodzieży poniżej 20 roku życia w 55 krajach od 2000 do 2022 roku: przegląd systematyczny z metaanalizą. Cukrzyca Metab Res Rev. 2024 Mar; 40(3):E3749. DOI: 10.1002/DMR.3749. EPUB 2023 grudnia 1. PMID: 38037806. [3] Cukrzyca u dzieci – Akademia NFZ [4] Jebeile H, Kelly AS, O’Malley G, Baur LA. Otyłość u dzieci i młodzieży: epidemiologia, przyczyny, ocena i leczenie. Lancet Cukrzyca Endokrynol. 2022 maj; 10(5):351-365. doi: 10.1016/S2213-8587(22)00047-X. EPUB 2022 3 marca. PMID: 35248172; PMCID: PMC9831747. [5] Zhang X, Liu J, Ni Y, Yi C, Fang Y, Ning Q, Shen B, Zhang K, Liu Y, Yang L, Li K, Liu Y, Huang R, Li Z. Globalne rozpowszechnienie nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży: przegląd systematyczny i metaanaliza. JAMA Pediatra. 2024 1 sierpnia; 178(8):800-813. doi: 10.1001/jamapediatrics.2024.1576. PMID: 38856986; PMCID: PMC11165417. [6] Za: Otyłość i nadwaga u dzieci – coraz większy problem, coraz mniej skuteczne działania – Najwyższa Izba Kontroli [7] Brief review of results from round 6 of COSI (WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative) 2022–2024 [8] Rao WW, Zong QQ, Zhang JW, An FR, Jackson T, Ungvari GS, Xiang Y, Su YY, D’Arcy C, Xiang YT. Otyłość zwiększa ryzyko depresji u dzieci i młodzieży: wyniki przeglądu systematycznego i metaanalizy. J Wpływa na niezgodę. 2020 kwiecień 15;267:78-85. doi: 10.1016/j.jad.2020.01.154. EPUB 2020 27 stycznia. PMID: 32063576.
