Projekt pn. „Pomorskie Kompetencje Jutra” realizowany przez Województwo Pomorskie w ramach naboru „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych”
Dzisiaj świat online jest naturalną częścią naszego życia, zwłaszcza nastolatków i młodych dorosłych. Internet stał się nie tylko narzędziem do zdobywania informacji, czy wykonywania obowiązków szkolnych i zawodowych. To miejsce kontaktów społecznych, komunikacji i nawiązywania relacji. To też ważny punkt rozrywki. Gdy tak mocno przeniknął on do naszego życia, nie zauważamy już, jak wielkie zagrożenia niesie on za sobą, jeśli jest niewłaściwie wykorzystywany. Aby zwiększyć świadomość niebezpieczeństw świata online oraz przygotować młodych ludzi do życia w nim, Fundacja Nie Widać Po Mnie rozpoczyna realizację programu: “Bezpieczna przestrzeń online”.
Internet jako źródło uzależnień i narzędzie przemocy
Niezaprzeczalnie Internet i nowe technologie są ważnym narzędziem do zdobywania wiedzy i informacji, do rozwoju hobby i do nawiązywania relacji – także z osobami z innych kultur, co pozwala rozwijać światopogląd i poszerzać horyzonty. To szczególnie cenna funkcja sieci w kształceniu młodych ludzi. Przygotowuje je do życia w “globalnej wiosce”, ucząc nas szacunku do innych.
Jednocześnie jednak Internet i nowe technologie są też źródłem zagrożeń, których czasem nie jesteśmy świadomi. Niewiele o nich wiedzą zwłaszcza młodzi ludzie – dzieci i nastolatki, a także młodzi dorośli (w wieku 20-24 lata), dla których świat online jest równie naturalny jak ten rzeczywisty.
Tymczasem….
➡️ Internet, narzędzia cyfrowe i nowe technologie są źródłem uzależnień behawioralnych
Sprzyja temu duża akceptacja społeczna ich używania, a także wczesna inicjacja. Dostęp do telefonu mają już przedszkolaki, a 4% z nich wykazuje objawy szkodliwego korzystania z urządzeń cyfrowych. Zgodnie z raportem NASK średni wiek, kiedy dziecko otrzymało swój pierwszy smartphone z dostępem do sieci, to zaledwie 8 lat i 8 miesięcy. [1] Zatrważająca jest także ilość czasu, jaki nastolatki spędzają, buszując po internecie. Zgodnie z badaniami wynosi on średnio 5 godzin dziennie [1]. Oznacza to, że świat online zajmuje większość ich wolnego czasu.
Pamiętać jednak należy, że nie każde nadmierne korzystanie z Internetu, smartphona czy tabletu musi oznaczać uzależnienie. Chociaż granica bywa cienka, muszą wystąpić kluczowe elementy, które świadczą o nałogu.
Jak dostrzec tę różnicę?
➡️ Internet to świat cyberprzemocy
W internecie akty przemocy i zachowania naruszające godność osobistą i godzące w dobrostan drugiego człowieka są wyjątkowo łatwe. W świecie, gdzie każdy może być anonimowy, bez trudu przekracza się granicę i daje się ponieść aspołecznym instynktom. Tu łatwiej być prześladowcą.
Zgodnie z raportem NASK w 2024 r. wśród badanych, czyli uczniów klas 7 i 8. szkół podstawowych oraz wszystkich klas szkół ponadpodstawowych, 39% doświadczyło na sobie przynajmniej jednej formy przemocy internetowej [1]. Najczęściej wymieniane są: wyzywanie, obrażanie, poniżanie, zastraszanie i szantażowanie, chociaż lista ta jest znacznie dłuższa.
Co więcej, ofiary czują się osamotnione i bezradne. Blisko połowa (47%) przyznała, że nie szukała pomocy i nie zrobiła nic, aby doprowadzić do przerwania agresji.
Cyberbullying niesie poważne konsekwencje. Wszechobecność internetu sprawia, że jego ofiary nie mają możliwości uciec od swoich prześladowców – towarzyszą oni im nie tylko w szkole, ale także poza nią. W sieci informacje niosą się szybko, a powielane, krzywdzące treści mają znacznie większy zasięg. To rodzi poczucie utraty kontroli, bezradności i beznadziei. Ofiary cyberprzemocy tracą wiarę w siebie, żyją w napięciu i stresie. To z kolei prowadzi często do zaburzeń psychicznych, takich jak stany lękowe, fobie, zespół stresu pourazowego, a także depresja obciążona dużym ryzykiem zdarzeń suicydalnych.
➡️ Sieć jako źródło treści niedostosowanych do możliwości rozwojowych dzieci i nastolatków
Niezaprzeczalnie Internet to źródło wiedzy i informacji. Nie zawsze są one jednak odpowiednie dla młodych ludzi.
W badaniu NASK:
⚠️ 22% nastolatków przyznała, że zetknęła się w sieci z treściami wulgarnymi, obscenicznymi, a także o charakterze przemocowym.
⚠️ aż 28% z badanych stwierdziło, że otrzymało na telefon nagie lub półnagie zdjęcia innych osób.
⚠️ średni wiek pierwszego kontaktu z pornografią wynosi obecnie 11 lat i 3 miesiące, a 15% nastolatków ogląda tego typu treści regularnie
⚠️ 10% nastolatków przyznało, że spotkało się z osobą dorosłą poznaną na czacie, 28% z nich nie przyznało się do tego nikomu.
Świat AI: jak oddzielić fałsz od prawdy
Ostatnie 2-3 lata to niezaprzeczalnie era sztucznej inteligencji, dzięki której wkroczyliśmy na zupełnie inne tory rozwoju, a jednocześnie na nieznane wody, w których łatwo jest się nam pogubić. Zwłaszcza młodzi ludzie, dla których AI to ciekawostka, nowość i narzędzie niesamowitych możliwości.
Jednak czy aby na pewno?
Zgodnie z przytaczanym raportem NASK. 70% nastolatków sięga po narzędzia AI, ale zaledwie 28% z nich zna pojęcie Deepfake. Oznacza to, że jako użytkownicy nie jesteśmy przygotowani do konsumpcji treści dostępnych obecnie w sieci, gdyż trudno nam odróżnić te prawdziwe od fałszywych. Co więcej, młodym ludziom szkoda czasu na weryfikację źródeł i prawdziwości otrzymanych informacji.
A to ważna kompetencja i umiejętność w świecie, w którym coraz więcej treści generowanych jest przez sztuczną inteligencję. Zgodnie z raportem Graphite w styczniu 2025 r. aż 52% materiałów dostępnych online nie zostało stworzonych przez ludzi, [2].
Jednak AI niesie za sobą też zagrożenia zupełnie innej natury. 13% nastolatków, którzy udzielali odpowiedzi w badaniu NASK, przyznało, że używa aplikacji character.ai. To stosunkowo jedno z najbardziej popularnych narzędzi o charakterze rozrywkowym lub też towarzyskim. Pozwala na tworzenie chatbotów towarzyszących, które popularyzowane są jako alternatywa przyjaciół. Tymczasem pierwsze badania pokazują, że nie jest to do końca zgodne z prawdą. Specjaliści ze Stanford University, Drexel University i University of California wykazali, że AI przy regularnym użytkowaniu wywołuje frustrację i rozczarowanie. Wynika to z faktu, że jest sztuczna inteligencja jest płytka i powierzchowna. To jedynie aplikacja dysponująca “wyuczonym modelem uczuć”, czego efektem jest brak empatii. [3]
Od AI nie uciekniemy, a rozwój technologiczny wydaje się obecnie nie do zatrzymania. Jedyne co możemy zrobić, to nauczyć się mądrze z niego korzystać.
Program: Bezpieczna przestrzeń online
Te wszystkie aspekty poruszamy w trakcie realizacji programu: “Bezpieczna przestrzeń online” kierowanego do młodzieży w wieku 15-19 lat i młodych dorosłych (20-24 lata) z województwa pomorskiego. Inicjatywa prowadzona jest w projekcie pn. „Pomorskie Kompetencje Jutra” realizowanego przez Województwo Pomorskie w ramach naboru: „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych”.
Celem naszego przedsięwzięcia jest rozwój kompetencji młodzieży w zakresie rozpoznawania, przeciwdziałania i radzenia sobie z cyberprzemocą oraz radzenia sobie w niebezpieczeństwami w środowisku cyfrowym poprzez edukację, trening umiejętności psychospołecznych i wykorzystanie narzędzi cyfrowych. Projekt ma za zadanie wzmacniać odporność psychiczną uczestników, uczyć bezpiecznych zachowań online i rozwijać zdolność reagowania na zagrożenia w środowisku cyfrowym.
Podczas warsztatów, będziemy m.in.:
➡️ wzmacniać wiedzę z zakresu cyberbullyingu, przemocy rówieśniczej i możliwości obrony przed zachowaniami agresywnymi
➡️ przekazywać wiedzę na temat nowych technologii, w tym narzędzi AI, możliwości ich wykorzystania do nauki i rozwoju, a także będziemy wyczulać na zagrożenia płynące z jej strony
➡️ uczyć, jak wzmacniać kompetencje psychospołeczne, takie jak komunikacja, asertywna postawa, a także pokażemy, jak budować odporność psychiczną, by móc lepiej funkcjonować w świecie pełnym stresorów.
Zadania realizowane będą przez warsztaty stacjonarne i warsztaty online organizowane dla uczniów szkół ponadpodstawowych z województwa pomorskiego.
Szkoły zainteresowane udziałem, mogą zgłaszać się przez formularz kontaktowy: (link)
Młodzi dorośli mogą zgłaszać się do programu przez formularz kontaktowy: (link)
Projekt „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” jest finansowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.
Źródła
- Ładna A. (red.), Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania dzieci i rodziców – raport badawczy., NASK – Państwowy Instytut Badawczy, 2025
- https://graphite.io/five-percent/more-articles-are-now-created-by-ai-than-humans
- Talk, Listen, Connect: Navigating Empathy in Human-AI Interactions
