Jeden system, pacjent przez całe życie. II Kongres Szpitali Psychiatrycznych wyznaczył kierunki polskiej psychiatrii na kolejne lata

Pod hasłem „Psychiatria bez granic. Jeden system – pacjent przez całe życie” odbył się w Warszawie II Kongres Szpitali Psychiatrycznych. Przez dwa dni dyrektorzy szpitali, wybitni klinicyści, eksperci zarządzania oraz przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, AOTMiT i Rzecznika Praw Pacjenta dyskutowali o przyszłości opieki psychiatrycznej w Polsce. Wydarzenie pokazało jednoznacznie: polska psychiatria przechodzi bezprecedensową transformację, a tworzony model deinstytucjonalizacji stawia nasz kraj w europejskiej czołówce.

Koniec 8-letniego pilotażu i trwałe ramy systemowe

Kluczowym momentem kongresu było wystąpienie wiceminister zdrowia Katarzyny Kęckiej, która ogłosiła ostateczny harmonogram zmian legislacyjnych. Do końca września podpisane zostanie rozporządzenie koszykowe, które formalnie zamyka 8-letni etap pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP). Zgodnie z deklaracją resortu, do końca 2029 roku model środowiskowy obejmie 100% populacji Polski.

Reforma wprowadza nowy mechanizm finansowania oparty na trzech filarach: bazowym ryczałcie na utrzymanie stałej gotowości i infrastruktury, płatności za procedury medyczne oraz komponencie jakościowym. Zmiana ta ma zagwarantować stabilność placówek, a jednocześnie promować realne efekty leczenia i powrót pacjentów do samodzielnego funkcjonowania.

„Każda głęboka reforma wywołuje opór i obawy, zwłaszcza gdy dotyka mechanizmów finansowania. Jednak pacjent psychiatryczny w Polsce zmienił się w ciągu ostatniej dekady – potrzebuje pomocy szybkiej, blisko domu, bez konieczności rezygnowania z pracy i rodziny. Po 8 latach pilotażu nadszedł czas na stabilny, ogólnopolski system” – podkreśliła wiceminister Katarzyna Kęcka.

Szpital sercem sieci i regionalne wyzwania

Uczestnicy kongresu zgodnie podkreślali, że nowoczesna psychiatria środowiskowa nie marginalizuje szpitali całodobowych. Jak zaznaczyli prof. Aleksandra Lewandowska oraz prof. Piotr Gałecki, oddziały stacjonarne stanowią bezpieczne serce sieci – gwarantują zaawansowaną diagnostykę, leczenie przypadków lekoopornych oraz procedury wysokospecjalistyczne na tworzonym II poziomie referencyjnym.

Podczas panelu samorządowego z udziałem Anny Brzezińskiej, członkini Zarządu Województwa Mazowieckiego, oraz dyrektorów mazowieckich placówek wskazano, że siłą nowoczesnej opieki jest łączenie profilaktyki z pracą środowiskową. Wskazano jednocześnie na wyzwanie, jakim jest zatrzymanie wykwalifikowanych kadr w publicznym systemie ochrony zdrowia, szczególnie w placówkach poza największymi aglomeracjami.

Alarmujące dane i dramat wchodzenia w dorosłość

Liczba dzieci i młodzieży wymagających specjalistycznej opieki psychiatrycznej wzrosła w latach 2019–2025 blisko czterokrotnie. Niemal 2/3 młodych ludzi żyje w chronicznym stresie, 40% przejawia zaburzenia depresyjne, a blisko 20% dokonuje samookaleczeń.

Te wstrząsające dane przywołała dr n. med. Aleksandra Lewandowska, krajowa konsultant w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, której wystąpienie wywołało duże poruszenie podczas trwającego II Kongresu Szpitali Psychiatrycznych w Warszawie:

„Maja kończy 18 lat, odbiera dowód osobisty i staje się dorosła w świetle prawa. Ale jej mózg nadal się rozwija, a zaburzenia nie znikają z dnia na dzień. Zaledwie jedna czwarta młodych pacjentów trafia do systemu dla dorosłych – reszta po prostu znika w próżni”.

Ekspertka podkreśliła, że kluczowym wyzwaniem na kolejną dekadę jest stworzenie mechanizmu płynnej tranzycji nastolatków do opieki dla dorosłych, by pełnoletność nie oznaczała przerwania ciągłości leczenia.

Jedna historia pacjenta: integracja psychiatrii i psychologii

Wyjątkowym punktem programu była debata kliniczna „Jedna historia pacjenta, dwa spojrzenia. Gdzie spotykają się psychologia i psychiatria?”. W dyskusji udział wzięły liderki środowisk naukowych i terapeutycznych: prof. dr hab. n. med. Agata Szulc (Prezes PTP), prof. dr hab. n. med. Dominika Dudek (Prezes-elekt PTP), prof. dr hab. n. społ. Bernadetta Izydorczyk (Konsultant krajowa w dziedzinie psychologii klinicznej), dr hab. Anna Zajenkowska (Przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Psychologicznego) oraz Anna Grzelka (koordynatorka prac Grupy Roboczej ds. ustawy o zawodzie psychoterapeuty).

Ekspertki przeanalizowały ścieżkę chorego w kryzysie, dowodząc, że skuteczna pomoc jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy psychiatra, psycholog i psychoterapeuta realizują jeden, zintegrowany plan leczenia zamiast równoległych, niespójnych ścieżek. Podkreślono potrzebę partnerskiego podziału odpowiedzialności oraz pilnego domknięcia prac nad ustawowym uregulowaniem zawodu psychoterapeuty.

Value-Based Healthcare: mierzmy efekty, twórzmy polskie „evidence”

Podczas sesji plenarnej dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka, prof. i Rektor Uczelni Łazarskiego oraz Dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia, zwróciła uwagę na konieczność oparcia modernizacji na dowodach i koncepcji Value-Based Healthcare oraz Value-Based Design:

„Efekty naszej działalności musimy mierzyć. To »evidence« musimy budować w Polsce. Nie musimy opierać się wyłącznie na badaniach z Wielkiej Brytanii, Włoch czy Irlandii – możemy i powinniśmy realizować je wspólnie u nas. Gdy prowadzicie badania satysfakcji – a wiele szpitali przechodzi przecież akredytację CMJ – uwzględniajcie ten aspekt. Pytajcie o to, mierzcie to, nawet jeśli na początku będzie to niewielki wycinek. Dajcie sobie szansę na twarde potwierdzenie, na ile kosztowne inwestycje rzeczywiście »dowożą« wartość, której oczekujecie wy jako ambitni menedżerowie, ale również wartość, jakiej oczekuje system reformujący opiekę psychiatryczną”.

Prof. Gałązka-Sobotka podsumowała, że reforma oparta na wartości wymaga odwagi do systematycznego zbierania danych i inwestowania środków publicznych tam, gdzie przynoszą one choremu najwyższą korzyść zdrowotną.

Dbanie o prawa pacjenta

W panelu zorganizowanym we współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta wybrzmiała fundamentalna zmiana w relacjach między podmiotami leczniczymi a instytucjami kontrolnymi. Dyrektorzy szpitali psychiatrycznych podkreślali, że obecność rzeczników praw pacjenta w szpitalach to realne wsparcie w bieżącym audycie jakości i wczesnym rozwiązywaniu napięć. Transparentna komunikacja, dbałość o poszanowanie intymności oraz włączanie Asystentów Zdrowienia stają się trwałym elementem kultury polskich szpitali.

W debacie wzięli udział:

• Monika Panek, Radca – pełnomocnik Rzecznika Praw Pacjenta 
• Ewa Górko – Dyrektor Departamentu ds. Zdrowia Psychicznego, Rzecznik Praw Pacjenta 
• Bożena Łapińska, Dyrektor, Specjalistyczny Psychiatryczny SPZOZ w Suwałkach 
• Dariusz Rutkowski, Dyrektor, Wojewódzki Szpital Zdrowia Psychicznego w Świeciu 
• Urszula Szybowicz, Fundacja Nie Widać Po Mnie 
• Katarzyna Stępczak, Rzeczniczka Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego 
• Dominika Opała, Rzeczniczka Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego 

II Kongres Szpitali Psychiatrycznych pokazał, że środowisko medyczne, menedżerskie i strona społeczna mówią dziś wspólnym głosem: polska psychiatria ma wytyczony jasny kierunek, a wdrażane zmiany tworzą stabilną opiekę skoncentrowaną na godności każdego pacjenta.

Więcej informacji: niewidacpomnie.org | kongresszpitalipsychiatrycznych.pl

(Materiały zdjęciowe z kongresu do wykorzystania redakcyjnego dostępne są w biurze prasowym. Prosimy o podpis: fot. Marek Misiurewicz / Kongres Szpitali Psychiatrycznych).

II Kongres Szpitali Psychiatrycznych organizowany jest przez Związek Pracodawców Opieki Psychiatrycznej i Leczenia Uzależnień, a Fundacja Nie Widać Po Mnie jest jego wyłącznym Partnerem Wykonawczym.

 

Wydarzenie objęte patronatem honorowym Marszałka Województwa Mazowieckiego.

 

Partnerem wydarzenia jest Samorząd Województwa Mazowieckiego.