Zadanie realizowane w ramach programu: „Ochrona i promocja zdrowia psychicznego dotycząca psychoedukacji dzieci i młodzieży”
Świat nastolatków zdominowany został przez cyberprzestrzeń. To z niej czerpią rozrywkę. Internet jest miejscem interakcji społecznych i tworzenia sieci towarzyskiej, a także budowania poczucia własnej wartości poprzez kolejne lajki czy wygrane w gry. Nowe technologie nie są złe. Jednak niewystarczające zasoby młodych ludzi, w tym brak asertywności, kompetencji społecznych i potrzeba akceptacji narażają ich na negatywne konsekwencje, takie jak uzależnienia behawioralne czy izolację społeczną, która może doprowadzić do samotności i depresji. Jak się przed nimi ustrzec? Jak poruszać się po cyfrowym świecie, by jednocześnie troszczyć się o własne zdrowie psychiczne. Fundacja Nie Widać Po Mnie rozpoczyna realizację programu: “#LajkujEmocje – zdrowa głowa w cyfrowym świecie!” skierowanym przede wszystkim do młodych ludzi.
W tym artykule:
- Statystyki: Jak cyfrowy świat wkradł się do życia nastolatków?
- Zagrożenia: Na co narażeni są młodzi ludzie w sieci?
- Wrażliwość kontra anonimowość: Dlaczego nastolatki w szczególności narażone są na negatywne oddziaływanie Internetu?
- O programie #LajkujEmocje: Co w nim oferujemy?
Statystki: Jak cyfrowy świat wkradł się do życia nastolatków?
Zgodnie z danymi Mediapanel 100% nastolatków w wieku 15-18 lat regularnie korzysta z Internetu. Dla dzieci w wieku 7-14 lat współczynnik ten wynosi ponad 85%. Chociaż zgodnie z prawem platformy społecznościowe i streamingowe nie powinny być dostępne dla dzieci poniżej 13 roku życia, konto na TikToku ma 760 tys. przedstawicieli grupy wiekowej 7-12 lat, a Messengera używa 900 tys. z nich. [1]
Nastolatki w wieku 12-18 lat należą do tzw. “heavy userów”, czyli użytkowników, którzy konsumują treści w Internecie z większą intensywnością niż ogół populacji. Zgodnie z raportem NASK: “Nastolatki 3.0.” średni czas, jaki młodzi ludzie poświęcają na buszowanie po sieci, to 5 godzin i 36 minut. W dni wolne od szkoły wzrasta on do 6 godzin i 16 minut [2] Niektórzy ankietowani przyznają, że w weekendy potrafią spędzać w Internecie ponad 10 godzin dziennie.
Chociaż Internet to niemal nieskończone źródło informacji, największą popularnością wśród nieletnich użytkowników cieszą się media społecznościowe oraz usługi streamingowe.
Zagrożenia: Na co narażeni są młodzi ludzie w sieci
- Nieprawidłowe korzystanie z sieci prowadzić może do uzależnień behawioralnych, takich jak socjomania czy fonoholizm. Dużym zagrożeniem jest także zwiększone ryzyko wystąpienia patologicznego hazardu, gdyż jego elementy “ukrywane są” w grach online w postaci chociażby zdobywania “skórek” czy bazy.
- Sieć to także miejsce nakłaniania do ryzykownych zachowań. Obecnie wśród młodzieży popularne jest hasło: “Bez obrażeń nie ma wrażeń”, które jasno wskazuje na zagrożenie płynące z popularnych wyzwań podejmowanych przez dzieci pod wpływem treści na platformach społecznościowych. Nastolatki szczególnie narażone są na tego typu aktywność. Brak w pełni wykształconego płata czołowego w mózgu sprawia, że zazwyczaj nie potrafią oni obiektywnie ocenić konsekwencji działania, dlatego chętniej podejmują aktywność o dużym zagrożeniu dla zdrowia, a nawet życia.
- Nastolatki w sieci mocno atakowane są w szczególności treściami o przekazie negatywnym. Algorytmy, jakimi posługują się media społecznościowe czy popularne wyszukiwarki, w żaden sposób nie podlegają kontroli społecznej i prawnej. To daje twórcom dużą swobodę doboru treści do użytkowników. W związku z tym młodzi ludzie codziennie stykają się z tzw. mową nienawiści, a ilość wpisów tego typu w Internecie systematycznie i gwałtownie wzrasta. [3]
- Teksty podpowiadane przez platformy użytkownikom w zaburzeniach psychicznych, np. w depresji zazwyczaj prowadzą do pogłębienia trudnych stanów emocjonalnych, działają destrukcyjnie i zwiększają prawdopodobieństwo zachowań ryzykownych, w tym wystąpienia zdarzeń suicydalnych.
- Prawdziwym problemem staje się cyberbullying. Ponad 33% nastolatków deklaruje, że była świadkiem ośmieszania i poniżania w sieci. Jednocześnie taki sam odsetek przyznaje, że w takiej sytuacji nigdy nie szuka pomocy i wsparcia dorosłych. Cyberprzemoc jest o tyle destrukcyjna, że nie ma od niej ucieczki. Nie da się przed nią schować i nawet dom przestaje być bezpieczną przystanią.
Wrażliwość kontra anonimowość: Dlaczego nastolatki są w szczególności narażeni na negatywne oddziaływanie Internetu?
Młodzi ludzie dopiero poszukują swojej tożsamości. Bunt przeciwko rodzicom i innym dorosłym z ich otoczenia jest tego naturalnym wyrazem. Jednocześnie szukają nowego punktu oparcia, akceptacji rówieśniczej, nowej rzeczywistości, w której mogliby poczuć się “sobą”.
Tymczasem interakcje w necie są płytkie i powierzchowne. Tu każdy może też pozostać anonimowy, łatwiej więc o agresywne zachowania i werbalną przemoc, która szczególnie mocno rani wrażliwą psychikę dziecka.
Powierzchowność relacji w sieci rodzi w młodych ludziach, zamiast poczucia wspólnoty, wrażenie izolacji społecznej i osamotnienia, które znacznie zwiększają ryzyko zaburzeń psychicznych, a w szczególności lęków, fobii i depresji.
Ryzykowne zachowania są wpisane w naturę nastolatków. Jest to z jednej strony chęć przekraczania granic, budowania poczucia własnej wartości, łamania reguł. Z drugiej jednak wynika z nieumiejętności oceny sytuacji, zagrożenia i konsekwencji. To są, między innymi źródła popularyzacji niebezpiecznych “wyzwań”.
Plastyczny mózg nastolatka w szczególności narażony jest też na uzależnienie od Internetu, gier online, mediów społecznościowych. Granica jest bardzo cienka, łatwo ją przekroczyć, a sprzyja temu duża akceptowalność ze strony dorosłych. Tymczasem uzależnienie od narzędzi cyfrowych może potęgować ryzyko wystąpienia innych zaburzeń, typu depresja, a także zwiększać prawdopodobieństwo nałogów i przyjmowania substancji psychoaktywnych.
Dlatego do korzystania z Internetu młodzież powinna być przygotowana.
O programie #LajkujEmocje: Co w nim oferujemy?
Fundacja Nie Widać Po Mnie rozpoczyna realizację zadania: “#LajkujEmocje – zdrowa głowa w cyfrowym świecie!” w ramach programu: „Ochrona i promocja zdrowia psychicznego dotycząca psychoedukacji dzieci i młodzieży”.
Jest to szeroki wachlarz działań psychoedukacyjny, w którym będziemy:
- zwiększać świadomość na temat zagrożeń płynących z Internetu oraz konsekwencji w postaci zaburzeń lękowych, nerwicowych, fobii i depresji będących wynikiem nadmiernego korzystania z sieci
- dostarczać narzędzia konstruktywnego radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami
- prowadzić profilaktykę zaburzeń psychicznych nastolatków.
Odbiorcami projektu są młodzi ludzie w wieku 12-18 lat – uczniowie VI-VIII klas szkół podstawowych i uczniów szkół ponadpodstawowych z terenu województwa mazowieckiego.
Przygotowujemy dla nich:
- ebooki
- podcasty
- wideo edukacyjne w formie krótkich prezentacji
- rolki o charakterze informacyjnym.
Ważnym elementem projektu są warsztaty dla uczniów z udziałem specjalistów zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z dużym doświadczeniem w tematyce uzależnień behawioralnych i utrzymania higieny w sieci.
Powstaną również scenariusze zajęć dla nauczycieli, którzy będą mogli wykorzystać je podczas swoich lekcji.
Formularz zgłoszeniowy dla dyrektorów placówek, które chcą zorganizować dla uczniów warsztaty, znajduje się na stronie projektu (link).
Materiały przystosowane zostaną do odbioru przez nastolatków, jednak może po nie sięgnąć też każdy dorosły – rodzic, opiekun, nauczyciel i pedagog. W ten sposób łatwiej będzie zrozumieć, z czym mierzy się dzisiejsza młodzież.
Program będzie realizowany do 30 listopada 2025 r.
Zadanie dofinansowane ze środków z budżetu Województwa Mazowieckiego.
Źródła:
[1] Magdalena Bigaj, Konrad Ciesiołkiewicz, Krzysztof Mikulski, Anna Miotk, Jadwiga Przewłocka, Monika Rosa, Aleksandra Załeska, Internet dzieci. Raport z monitoringu obecności dzieci i młodzieży w internecie., marzec 2025[2] R. Lange (red.), A. Wrońska, A. Ładna, K. Kamiński, M. Błażej, A. Jankiewicz, K. Rosłaniec, Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców, NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2023
[3] Munn, L. Zły z założenia: toksyczna komunikacja i architektury techniczne. Humanit Soc Sci Commun 7, 53 (2020). https://doi.org/10.1057/s41599-020-00550-7
